Lãnh đạo phe Dân chủ tại Hạ viện Hakeem Jeffries hôm Chủ nhật 8/11 tuyên bố ông “dứt khoát ủng hộ” việc luận tội Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth. Đây là lần đầu ông Jeffries, người nhiều khả năng trở thành Chủ tịch Hạ viện vào tháng 1, công khai đứng về phía nỗ lực này. Tuần này, dân biểu Cộng hòa Thomas Massie của Kentucky dự kiến buộc Hạ viện phải bỏ phiếu về nghị quyết luận tội do ông soạn.
Trả lời phỏng vấn truyền hình, ông Jeffries nói ông Hegseth “phải ra đi”. Ông cáo buộc vị bộ trưởng lạm quyền, làm suy yếu an ninh quốc gia và dẫn dắt “một cuộc chiến tự chọn, liều lĩnh và tốn kém ở Iran”, đồng thời dự đoán phe Dân chủ sẽ ủng hộ rất mạnh.
Tám điều khoản luận tội
Ông Massie đưa ra nghị quyết dài 34 trang, gồm 8 điều khoản, hôm 15/9 và đọc to văn bản trên sàn Hạ viện trong hơn 67 phút.
Ba điều khoản đầu cáo buộc Lầu Năm Góc tiến hành chiến tranh dù Quốc hội chưa tuyên chiến, vi phạm Đạo luật Quyền hạn Chiến tranh năm 1973 (War Powers Resolution), giữ quân tại chỗ không có sự cho phép của Quốc hội và gây thương vong dân sự không cần thiết. Luật này buộc rút quân sau 60 ngày nếu Quốc hội không chấp thuận.
Điều khoản thứ tư nhắc đến cuộc không kích ngày 28/2, ngày đầu chiến tranh, trúng trường tiểu học Shajareh Tayyebeh ở Iran. Truyền thông nhà nước Iran nói ít nhất 168 người thiệt mạng, phần lớn là trẻ em. Lầu Năm Góc chưa công bố kết quả điều tra. Nghị quyết cho rằng vụ việc phơi bày lỗi hệ thống trong quy trình chọn mục tiêu.
Các điều khoản còn lại liên quan đến:
- Các đợt tấn công tàu bị cho là buôn ma túy ở vùng Caribbean và đông Thái Bình Dương, mà ông Massie gọi là giết người ngoài vòng pháp luật.
- Việc chèn ép quyền tự do ngôn luận của Thượng nghị sĩ Dân chủ Mark Kelly, sau khi ông Kelly đăng video nói binh sĩ có quyền từ chối mệnh lệnh trái luật.
- Chiến dịch bắt nhà lãnh đạo Venezuela Nicolás Maduro đầu năm nay, mà ông Massie gọi là “bắt cóc một nguyên thủ có chủ quyền”.
- Chiến dịch Rough Rider, 52 ngày ném bom ở Yemen, bị nghị quyết gọi là cuộc chiến trái luật.
Bộ Quốc phòng bác bỏ các cáo buộc. Thư ký báo chí Kingsley Wilson nói ông Hegseth là “nhà lãnh đạo mang tính chuyển đổi”, và tinh thần lẫn tuyển quân ở mọi quân chủng đang ở mức cao kỷ lục. Trong một video đăng hôm 5/11, chính ông Hegseth gạt đi nỗ lực luận tội: “Với Tổng thống Trump đã không thành, với tôi cũng sẽ không thành”.
Một dân biểu Cộng hòa sắp rời ghế
Ông Massie, 7 nhiệm kỳ dân biểu, thua bầu cử sơ bộ hồi tháng 5 trước ông Ed Gallrein, cựu biệt kích SEAL được ông Trump và ông Hegseth ủng hộ. Ông Massie được xem là thành viên Quốc hội đầu tiên tìm cách luận tội một bộ trưởng cùng đảng.
Trước đó, hồi tháng 4, dân biểu Dân chủ Yassamin Ansari của Arizona cùng 9 đồng viện đã đệ trình một nghị quyết luận tội ông Hegseth về chiến tranh không phép ở Iran, nhắm vào dân thường và xử lý sai tài liệu mật.
Nghị quyết của ông Massie là loại “đặc quyền” (privileged), nghĩa là ban lãnh đạo phải đưa ra sàn trong vòng 2 ngày làm việc sau khi người đề xuất báo trước. Tháng 9, ngay sau khi ông Massie ra tay, Chủ tịch Hạ viện Mike Johnson cho Hạ viện nghỉ sớm một ngày để bước vào kỳ nghỉ 7 tuần trước bầu cử. Ông Johnson gọi nghị quyết là “chiêu trò gây chú ý” và nói nó sẽ bị gác lại (table) ngay khi được đưa ra. Do lần báo trước đó đã hết hiệu lực, ông Massie phải nộp lại khi Hạ viện họp trở lại, và đồng hồ 2 ngày bắt đầu đếm lại.
Phe Cộng hòa không còn đồng lòng
Sau thất bại nặng ở kỳ bầu cử giữa kỳ, một số dân biểu Cộng hòa tỏ ra lưỡng lự. Dân biểu French Hill của Arkansas, người vừa tái đắc cử với cách biệt chưa đến 4.500 phiếu, nói ông muốn nghe tranh luận trước khi quyết định. Ông không hài lòng với cách điều hành cuộc chiến Iran, nhưng cho rằng làm việc kém chưa chắc đủ để luận tội.
Chủ tịch Ủy ban Giám sát Hạ viện James Comer nói “rất có thể” đủ dân biểu bỏ phiếu luận tội, nhưng quyết định giữ hay thay ông Hegseth thuộc về ông Trump. Ở Thượng viện, Thượng nghị sĩ Cộng hòa Thom Tillis của North Carolina đã kêu gọi ông Trump sa thải vị bộ trưởng.
Nhà Trắng phản ứng gay gắt. Hôm thứ Bảy 7/11, ông Trump viết rằng các lời kêu gọi luận tội là “tống tiền ở mức cao nhất” và ra lệnh Bộ Tư pháp điều tra những người đứng sau. Bộ trưởng Tư pháp Todd Blanche nói bộ đại diện cho các thành viên nhánh hành pháp, trong đó có ông Hegseth, và sẽ bảo vệ họ trước các cuộc điều tra hay nỗ lực luận tội.
Hạ viện luận tội, Thượng viện phán quyết
Theo Hiến pháp Mỹ, Hạ viện chỉ cần đa số đơn giản để thông qua điều khoản luận tội. Sau đó Thượng viện mở phiên xét xử, và cần 2/3 số thượng nghị sĩ có mặt, tức 67 người nếu đủ 100 ghế, mới kết tội và cách chức được.
Lịch sử Mỹ mới có 2 thành viên nội các bị Hạ viện luận tội, và không ai bị cách chức. Năm 1876, Bộ trưởng Chiến tranh William Belknap bị luận tội trong vụ nhận tiền liên quan đến một trạm buôn bán ở biên cương. Ông từ chức chỉ vài giờ trước cuộc bỏ phiếu, và Thượng viện sau đó không đủ 2/3 để kết tội. Tháng 2/2024, Hạ viện do Cộng hòa kiểm soát luận tội Bộ trưởng An ninh Nội địa Alejandro Mayorkas về chính sách biên giới với tỷ lệ sát nút 214-213. Thượng viện do Dân chủ nắm bác bỏ hai điều khoản hồi tháng 4 năm đó mà không mở phiên xét xử.
Tính đến ngày 7/11, phe Dân chủ đã giành ít nhất 254 ghế Hạ viện so với 162 của Cộng hòa, còn 19 ghế chưa có kết quả. Ở Thượng viện, Dân chủ có 54 ghế, Cộng hòa 44, hai ghế ở Alaska và Mississippi chưa ngã ngũ. Quốc hội khóa mới nhậm chức ngày 3/1/2027.
Như vậy, cuộc bỏ phiếu tuần này vẫn diễn ra trong Quốc hội cũ, nơi Cộng hòa giữ đa số mong manh ở Hạ viện. Nếu ban lãnh đạo đề nghị gác nghị quyết, chỉ cần vài dân biểu Cộng hòa bỏ phiếu cùng phe Dân chủ là nghị quyết được đưa ra tranh luận thật sự. Còn muốn cách chức ông Hegseth, kể cả ở Thượng viện khóa mới, vẫn cần nhiều thượng nghị sĩ Cộng hòa đứng về phía Dân chủ.
Đọc thêm: Hạ nghị sĩ Massie: Hegseth từ chức hoặc sẽ bị đưa ra biểu quyết luận tội tuần tới
