Luật sư của Asia Nguyen-Duy, 31 tuổi, người con bị cáo buộc bắn chết cha là giáo sư nhiếp ảnh gốc Việt Pipo Nguyen-Duy và mẹ kế tại nhà riêng ở Oberlin, Ohio, đã đệ đơn hôm 4/11 xin tòa hạt Lorain cho đánh giá năng lực hầu tòa (competency to stand trial) của thân chủ. Luật sư bày tỏ lo ngại bị cáo không thể hỗ trợ một cách có ý nghĩa cho việc bào chữa của chính mình. Bị cáo đang bị giam với mức bảo lãnh 3 triệu đô.
Bị cáo, quê ở Ashland, Oregon, trước đây mang tên Daniel Jones và đổi tên hợp pháp vào năm 2025. Tại tòa, bị cáo cho biết mình có bản dạng phi giới tính. Hai nạn nhân là ông Pipo Nguyen-Duy, 64 tuổi, trưởng khoa mỹ thuật thực hành của Oberlin College, và vợ ông, bà Trần Thị Nam Phong, 56 tuổi. Bà Phong là mẹ kế của bị cáo; mẹ ruột của bị cáo sống ở Oregon.
Buổi sáng 28/10
Khoảng 8 giờ 57 sáng thứ Tư 28/10, cảnh sát và cứu hỏa được gọi tới bãi đậu xe của Nhạc viện Oberlin vì một chiếc Toyota màu bạc đang cháy âm ỉ. Xe bị bịt ván cửa sổ, ghế sau đặt một bếp củi có ống khói tự chế xuyên nóc. Trong xe có ví, hộ chiếu, va li và đạn rời.
Từ biển số xe, cảnh sát tìm ra chủ xe là Asia Nguyen-Duy và gặp bị cáo lúc 10 giờ 19 trong khu Shipherd Circle gần đó, người ướt sũng, mặt và tay có vết xước. Công tố viên Zachary Simonoff nói trước đó bị cáo đã gõ cửa một nhà lạ, nhờ chủ nhà quay video để đăng lên mạng. Trong đoạn video, bị cáo nói đang “trốn khỏi một giáo phái” và nhận trách nhiệm về việc đã làm.
Theo công tố, khi gặp cảnh sát, bị cáo nói đã giết gia đình mình và đưa ra địa chỉ nhà cha và mẹ kế trên đường South Pleasant. Lúc 10 giờ 27, cảnh sát phá cửa vào nhà và tìm thấy hai vợ chồng đã tử vong vì bị bắn. Khẩu súng đến nay chưa được tìm thấy. Bị cáo bị đưa vào nhà tù hạt Lorain lúc 8 giờ 59 tối cùng ngày.
Bảo lãnh 3 triệu đô
Ngày 29/10, bị cáo ra tòa lần đầu tại tòa án thành phố Oberlin. Bị cáo không chịu tự đi nên phải được bốn nhân viên khiêng vào phòng xử, và chưa trả lời nhận tội hay không. Thẩm phán ấn định tiền bảo lãnh 3 triệu đô.
Tại phiên này, công tố viên Simonoff dẫn lời mẹ ruột của bị cáo, người đã liên lạc với cảnh sát Oberlin, rằng con mình “đang trong cơn loạn thần” và cần dùng thuốc. Động cơ vụ án chưa được công bố.
Bị cáo đối mặt 6 tội giết người (murder), 4 tội hành hung nghiêm trọng (felonious assault) và 1 tội phi tang chứng cứ. Ở Ohio, công tố thường lập nhiều tội danh theo các điều khoản khác nhau cho cùng một hành vi; nếu bị kết án, các tội trùng hành vi sẽ được gộp khi tuyên án. Mỗi tội giết người theo luật Ohio có mức án 15 năm đến chung thân.
Hồ sơ đã được chuyển lên Tòa Thẩm quyền Chung (Court of Common Pleas) hạt Lorain. Bước tiếp theo là đại bồi thẩm đoàn xem xét để ra cáo trạng chính thức, sau đó bị cáo sẽ ra tòa nghe đọc cáo trạng và trả lời nhận tội hay không.
Năng lực hầu tòa là gì
Trong đơn nộp ngày 4/11, luật sư xin tòa ra lệnh đánh giá, chỉ giới hạn ở khả năng hiện tại của bị cáo trong việc hiểu thủ tục tố tụng và phối hợp bào chữa. Luật sư cũng xin niêm phong bản báo cáo và mở phiên xem xét kết quả trong vòng 30 ngày. Tòa chưa định ngày.
Năng lực hầu tòa không liên quan đến chuyện có tội hay không, cũng khác với lập luận “vô tội vì mất trí” vốn xét trạng thái tâm thần lúc xảy ra vụ việc. Câu hỏi chỉ là: ngay lúc này, bị cáo có hiểu mình bị buộc tội gì và làm việc được với luật sư không.
Theo Bộ luật Ohio, điều 2945.37, bị cáo được mặc định là có năng lực hầu tòa, trừ khi có bằng chứng cho thấy điều ngược lại. Khi vấn đề được nêu ra trước khi xét xử, tòa phải mở phiên điều trần trong vòng 30 ngày. Theo điều 2945.371, chuyên gia giám định do tòa chỉ định phải nộp báo cáo niêm phong trong 30 ngày kể từ khi có lệnh.
Nếu tòa kết luận bị cáo không đủ năng lực nhưng có thể phục hồi, vụ án tạm dừng để điều trị. Điều 2945.38 cho phép điều trị phục hồi tối đa 3 năm với tội giết người; hết hạn mà vẫn không phục hồi, tòa có thể tiếp tục giữ bị cáo theo thủ tục riêng chứ không đơn giản hủy vụ án. Việc nộp đơn cũng không có nghĩa tòa sẽ chấp nhận lập luận của bên bào chữa.
Từ Huế đến Oberlin
Ông Pipo Nguyen-Duy sinh năm 1962 tại Huế, lớn lên cách vùng phi quân sự chừng 30 km. Năm 1975, ông sang Mỹ ở tuổi 13 theo diện tị nạn chính trị. Ông tốt nghiệp kinh tế tại Carleton College năm 1983, từng tu học ở miền bắc Ấn Độ, rồi đến với nhiếp ảnh khi sống ở East Village, New York. Ông lấy hai bằng thạc sĩ nhiếp ảnh tại University of New Mexico.
Ông dạy tại Oberlin từ năm 1998. Tác phẩm của ông xoay quanh di cư, lưu vong, đồng hóa văn hóa và cái giá của chiến tranh. Loạt “AsSimulation” đặt chính ông vào các bức tranh thời Phục hưng và Baroque; loạt “AnOther Western” cho ông hóa thân thành tay súng miền Tây để giễu những huyền thoại Mỹ. Bộ ảnh lớn nhất, “East of Eden”, có phần chụp những người cụt chân tay do chiến tranh ở Việt Nam. Năm 2011, ông nhận học bổng Guggenheim về nhiếp ảnh. Học kỳ mùa thu này ông vẫn đứng lớp nhiếp ảnh đen trắng nhập môn.
Oberlin để tang
Hiệu trưởng Carmen Twillie Ambar gọi đây là “thời khắc vô cùng khó khăn” với cả cộng đồng trường và viết rằng bà “ngập trong nỗi buồn”. Trường gọi ông là “người đồng nghiệp được trân quý, một sự hiện diện sống động trong lớp học và khắp khuôn viên”. Các lớp mỹ thuật thực hành tạm ngưng hoặc điều chỉnh. Trường mở diễn đàn trực tuyến nhận lời chia buồn và hỗ trợ tâm lý cho người bị ảnh hưởng.
Sinh viên Liam Donahue, học nhiếp ảnh với ông hai năm, nói ông “còn hơn cả một giáo sư”, như người trong gia đình. Một số tác phẩm của ông hiện đang trưng bày tại Bảo tàng Nghệ thuật Allen Memorial trong khuôn viên trường. Oberlin cho biết đang hoàn tất kế hoạch tưởng niệm và sẽ có dịp để cộng đồng quy tụ, nhưng chưa công bố ngày.
Đọc thêm: Ohio: Giáo sư nhiếp ảnh gốc Việt Pipo Nguyen-Duy và vợ bị bắn chết, con trai bị buộc tội
Asia Nguyen-Duy được xem là vô tội cho đến khi tòa án có phán quyết.
