Cuộc đối đầu Mỹ – Iran bước sang ngày 16/11 mà không có thỏa thuận và không có ngừng bắn chính thức. Trong ngày, ít nhất hai báo cáo cho biết tàu chở dầu bị cháy ở khu vực eo biển Hormuz, Iran gửi một “thông điệp đặc biệt” tới Tổng thống Nga Putin, còn Tổng thư ký Liên Hợp Quốc Antonio Guterres kêu gọi “ngoại giao nghiêm túc” để chấm dứt tình trạng mà ông gọi là “không hòa bình cũng không chiến tranh”.

Tàu chở dầu bị cháy ở Hormuz
Lúc 6 giờ 05 sáng 16/11 (giờ GMT), hải quân quân đội Iran cho biết một tàu chở dầu bốc cháy và mất động lực sau khi trúng mìn ở phía đông eo biển Hormuz. Họ không nêu tên tàu. Khoảng hai tiếng sau, Cơ quan Điều phối Thương mại Hàng hải Anh (UKMTO) báo một tàu chở dầu khác bị một “vật thể chưa xác định” bắn trúng ở eo biển, gây cháy phòng máy, không có thương vong. UKMTO nói chưa rõ mức thiệt hại và ảnh hưởng môi trường.
Cả hai thông tin đều đến từ một nguồn duy nhất và chưa được kiểm chứng độc lập, nên chưa thể khẳng định hai vụ có phải một hay không. Trước đó, ngày 13 và 14/11, Iran đã cho biết hai rồi ba tàu chở dầu trúng mìn ở eo biển và không nêu tên tàu. Quân đội Mỹ nói họ đã dọn thông các tuyến chính.
Hormuz là điểm nghẽn của thị trường dầu: khoảng một phần năm lượng dầu thế giới đi qua đây. Giá dầu Brent hôm 13/11 vào khoảng 95,89 đô một thùng, trong khi trước chiến sự khoảng 72 đô.
Thông điệp gửi Moscow
Đại sứ Iran tại Moscow Kazem Jalali cho biết mục đích chính chuyến thăm của ông Mohsen Rezaei, thư ký Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao Iran, là chuyển một “thông điệp đặc biệt” từ Lãnh tụ Tối cao Mojtaba Khamenei tới ông Putin. Nội dung chưa được công bố. Trước đó, ông Mohammad Bagher Qalibaf, trưởng đoàn đàm phán Iran, nói với một đài truyền hình rằng phía Mỹ đã nhờ ông Putin giúp thu xếp đàm phán. Nhà Trắng chưa trả lời trực tiếp. Hai đặc phái viên Steve Witkoff và Jared Kushner đã gặp ông Putin ở Nga hôm 12/11, và sau đó không ai nhắc tới Iran.
Bahrain và các tuyên bố đối đáp
Hôm 13/11, Vệ binh Cách mạng Iran (IRGC) nói họ phá hủy một radar cảnh báo sớm của Mỹ ở Bahrain. Bộ Chỉ huy Trung tâm Mỹ bác bỏ: theo họ, Iran phóng hai drone và cả hai bị bắn hạ, không có thương vong hay thiệt hại. Ngày 15/11, quân đội Iran nói sáu drone của IRGC nhắm radar phòng không Mỹ ở căn cứ trực thăng Al-Riffa, còn Bahrain cho biết họ đã đánh chặn trước khi trúng mục tiêu. Bahrain đã không có đợt tấn công lớn nào từ tháng 9.
IRGC còn tuyên bố bắn rơi liên tiếp hai máy bay không người lái MQ-1 của Mỹ trong hai ngày 13 và 14/11, và nói đó là chiếc thứ 17. Con số này chưa được kiểm chứng; phía Mỹ không bình luận ngay.
Chưa có thỏa thuận, chưa có thanh sát
Hôm 12/11, ông Trump nói “chúng ta không cần một thỏa thuận với Iran”. Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent nói giới lãnh đạo Iran không nên chờ nhượng bộ. Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth nói hơn 80% nền công nghiệp hạt nhân của Iran đã bị phá hủy, còn Ngoại trưởng Marco Rubio nói Mỹ không cần khởi động lại tác chiến vì các biện pháp trừng phạt đang có hiệu quả. Phía Iran từ chối đàm phán cho đến khi có một lệnh ngừng bắn chính thức.
Về hạt nhân, báo cáo hàng quý của Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA) cho biết họ không biết chính xác vị trí hay tình trạng của cơ sở làm giàu nhiên liệu Isfahan, và không biết nơi đó còn vật liệu hạt nhân hay không, vì Iran từ chối cho thanh sát viên vào, yêu cầu mà IAEA đưa ra từ tháng 2. Khoảng 900 pound (gần 410 kg) uranium làm giàu cao được cho là đang bị chôn dưới đất kể từ các đợt không kích tháng 6/2025. Ngày 15/11, Iran bác yêu cầu của Đức về việc ngừng làm giàu uranium, viện dẫn quyền theo Hiệp ước Không phổ biến vũ khí hạt nhân.
Điều cần theo dõi
Trong những ngày tới, có ba điểm đáng theo dõi. Một là kết quả cuộc họp ba bên Trump – Tập – Putin ở Thâm Quyến ngày 19/11, nơi phía Mỹ muốn đưa Iran và khủng hoảng năng lượng vào bàn thảo luận. Hai là liệu thông điệp của ông Khamenei gửi tới Moscow có mở ra một kênh đàm phán mới hay không. Ba là các sự cố trên biển: mỗi tàu trúng mìn hay bốc cháy đều có thể đẩy giá dầu lên, kéo theo giá xăng ở Mỹ và các nước nhập khẩu.
Nhiều thông tin trong cuộc xung đột đến từ các tuyên bố một phía của quân đội Iran, Mỹ và các nước trong vùng, và chưa được kiểm chứng độc lập. Số liệu về tàu bị đánh trúng và máy bay bị bắn rơi vì thế cần được hiểu là lời của từng bên.
Đọc thêm: IAEA “ngày càng lo ngại” vì không vào được cơ sở Isfahan; Iran nói phá radar Mỹ ở Bahrain





