Tòa án Công lý Quốc tế (ICJ) tại The Hague, Hà Lan, ngày 19/11/2026 đã kết luận Myanmar phạm tội diệt chủng đối với người Rohingya trong chiến dịch quân sự năm 2016–2017. Đây là lần đầu tiên cơ quan tư pháp cao nhất của Liên Hiệp Quốc xác định một quốc gia chịu trách nhiệm về tội diệt chủng. Phán quyết có hiệu lực chung thẩm, các bên không thể kháng cáo.

Phán quyết nói gì
Theo kết quả bỏ phiếu được Human Rights Watch ghi lại, 9 trên 15 thẩm phán ủng hộ kết luận chính, 6 phiếu chống. Chủ tịch ICJ Yuji Iwasawa, người Nhật, đọc phán quyết. Hội đồng xét xử cho rằng lực lượng an ninh và các cơ quan khác của nhà nước Myanmar đã thực hiện ba nhóm hành vi bị Công ước Ngăn ngừa và Trừng trị Tội diệt chủng cấm: giết hại thành viên của nhóm, gây tổn hại nghiêm trọng về thể xác và tinh thần, và áp đặt biện pháp nhằm ngăn cản sinh đẻ.
Tòa cũng xác định Myanmar đã không ngăn chặn và không trừng phạt tội diệt chủng. Về ý định diệt chủng, theo Human Rights Watch, tòa coi đó là suy luận hợp lý duy nhất từ bối cảnh, việc nhắm mục tiêu có chọn lọc, bạo lực tình dục và các vụ tấn công trẻ em; tòa bác cách giải thích rằng đây chỉ là chiến dịch chống nổi dậy. Tổng thư ký Liên Hiệp Quốc António Guterres gọi phán quyết là sự ghi nhận mạnh mẽ đối với các nạn nhân.
Myanmar phải làm gì
Phán quyết yêu cầu Myanmar chấm dứt các vi phạm đang tiếp diễn, trong đó có việc chưa ban hành luật để thực thi Công ước và chưa điều tra, truy tố những người bị nghi liên quan. Nước này còn phải bảo đảm không tái diễn, cho phép người dân hồi hương an toàn, tự nguyện và có phẩm giá, giúp các gia đình đoàn tụ, và bồi thường cho cộng đồng Rohingya cùng từng thành viên.
- Mức bồi thường chưa được ấn định; tòa dành việc này cho giai đoạn sau.
- Myanmar phải báo cáo về khôi phục quyền lợi và bồi thường trong vòng hai năm, tức đến khoảng tháng 11/2028.
- Việc thi hành dựa vào các bên liên quan; bên nào cho rằng đối phương không tuân thủ có thể đưa vụ việc lên Hội đồng Bảo an Liên Hiệp Quốc.
Hiện chưa có thông tin về phản ứng của chính quyền Myanmar trước phán quyết. Trong quá trình xét xử, phía Myanmar bác bỏ cáo buộc, gọi các hành động quân sự là chiến dịch đáp trả các cuộc tấn công vũ trang.
Vụ kiện kéo dài bảy năm
Gambia, một nước Tây Phi không liên quan trực tiếp đến các sự việc, nộp đơn kiện ngày 11/11/2019 dựa trên tư cách thành viên Công ước. Tháng 1/2020, tòa ban hành các biện pháp khẩn cấp. Tháng 7/2022, tòa bác phản đối về thẩm quyền của Myanmar và thụ lý vụ án. Các phiên điều trần về nội dung diễn ra từ 12 đến 29/1/2026.
Mười một nước đã nộp tuyên bố can thiệp ở khía cạnh diễn giải Công ước, gồm Canada, Anh, Pháp, Đức, Hà Lan, Đan Mạch, Bỉ, Ireland, Slovenia, Maldives và Cộng hòa Dân chủ Congo. Human Rights Watch cho biết phía Mỹ từng đặt câu hỏi với tòa về ngưỡng pháp lý của tội diệt chủng trước khi có phán quyết.
Để so sánh, năm 2007 ICJ kết luận Serbia không trực tiếp phạm tội diệt chủng ở Srebrenica nhưng đã không ngăn chặn và không trừng phạt. Năm 2015, tòa bác yêu sách của cả Croatia lẫn Serbia vì thiếu chứng minh về ý định diệt chủng.
Những con số về người Rohingya
Theo ước tính của tòa, khoảng 10.000 người Rohingya bị giết trong chiến dịch năm 2017. Gần 400 ngôi làng, khoảng 40% trong số gần 1.000 làng tại ba thị trấn phía bắc bang Rakhine, bị phá hủy một phần hoặc toàn bộ. Khoảng 700.000 người, và theo một số ước tính ít nhất 740.000 người, chạy sang Bangladesh.
Hiện khoảng 1,2 triệu người Rohingya sống trong các trại đông đúc ở Cox’s Bazar, Bangladesh, và khoảng 520.000 người còn ở Myanmar trong điều kiện bị hạn chế nặng nề. Trước năm 2017, Myanmar có khoảng 1,4 triệu người Rohingya. Hồi hương gặp nhiều trở ngại: từ cuộc đảo chính tháng 2/2021, nội chiến ở Myanmar ước tính đã làm khoảng 100.000 người thiệt mạng và hơn 3,5 triệu người phải rời nhà. Quân đội và Arakan Army đều bị cáo buộc xâm hại thường dân Rohingya kể từ cuối năm 2023, theo Human Rights Watch.
Vì sao Đông Nam Á dõi theo
Myanmar là thành viên ASEAN, cùng khối với Việt Nam. Người Rohingya tị nạn còn có mặt ở Malaysia, Thái Lan và nhiều nước khác, nơi các tổ chức nhân quyền nói họ đối mặt đối xử tệ và nguy cơ bị trục xuất. Viện trợ nhân đạo cho các trại ở Bangladesh đã thu hẹp, nhất là sau khi Mỹ cắt viện trợ nước ngoài năm 2025.
Với người Việt ở Mỹ, vụ việc có hai điểm đáng chú ý. Thứ nhất, hồ sơ cho thấy cách một tòa án quốc tế phân biệt giữa trục xuất cưỡng bức hay đàn áp với tội diệt chủng, vốn đòi hỏi chứng minh ý định tiêu diệt một nhóm. Thứ hai, nhiều tổ chức cứu trợ kêu gọi quyên góp cho người Rohingya; ai muốn đóng góp nên kiểm tra tổ chức đó có đăng ký phi lợi nhuận trên công cụ tra cứu của Sở Thuế vụ Mỹ (IRS) trước khi chuyển tiền.
Human Rights Watch cho rằng phán quyết có thể ảnh hưởng đến các vụ kiện diệt chủng khác còn treo tại ICJ, trong đó có vụ Nam Phi kiện Israel. Hiện chưa có thông tin về việc Hội đồng Bảo an sẽ xem xét vụ việc hay chưa.





