MỚI NHẤTThượng đỉnh Trump, Tập Cận Bình, Putin ở Thâm Quyến: các hồ sơ và tác động

California bác Proposition 40: thuế một lần 5% với tỷ phú thất bại với 52,8% phiếu chống

NGHE BÀI VIẾTBấm nút ▶ bên dưới để nghe đọc toàn bộ bài (khoảng 5 phút). Bà con có thể vừa nghe vừa làm việc khác.
Giọng đọc AI tự động, có thể phát âm chưa chuẩn một số tên riêng.

Cử tri California đã bác Proposition 40, đề xuất đánh thuế một lần 5% lên tài sản ròng của người có hơn 1 tỷ đô, với 52,8% phiếu chống so với 47,2% phiếu thuận. Theo Bộ Ngoại vụ California tính đến chiều tối 9/11, có 5.909.899 người bỏ phiếu chống. AP tuyên bố kết quả hôm 9/11 sau khi kiểm hết số phiếu bưu điện đến muộn.

Tòa nhà Quốc hội tiểu bang California ở Sacramento (ảnh minh họa)
Tòa nhà Quốc hội tiểu bang California ở Sacramento (ảnh minh họa). Ảnh: Photograph: Radomianin / Wikimedia Commons (Public domain)

Đề xuất này làm gì

Proposition 40, còn gọi là Đạo luật Thuế Tỷ phú, nhắm vào người cư trú ở California có tài sản ròng trên 1 tỷ đô, và mốc cư trú tính từ ngày 1/1/2026, nghĩa là ai còn cư trú ở đây sau ngày đó đều có thể bị đánh thuế. Khoảng 90% số tiền thu được sẽ dành cho các chương trình y tế của tiểu bang, kể cả Medi-Cal, chương trình bảo hiểm y tế cho người thu nhập thấp; 10% còn lại dành cho trợ cấp thực phẩm và giáo dục. Tiểu bang có khoảng 214 tỷ phú; theo một số báo cáo, sáu người đã rời California trước hoặc quanh mốc cư trú nói trên và có thể bị kiểm tra cư trú.

Ước tính số tiền thu được chênh lệch rất lớn. Liên đoàn SEIU-UHW, tổ chức đề xuất, tính khoảng 100 tỷ đô. Văn phòng Phân tích Lập pháp của tiểu bang dự báo mức tăng thu tạm thời “hàng chục tỷ đô” thu trong nhiều năm, đồng thời thiệt hại thuế thu nhập hằng năm từ vài trăm triệu đô trở lên. Viện Hoover ước tính tác động ròng âm gần 25 tỷ đô.

Tiền vận động chênh nhau gấp mười lần

Phe chống thu được số tiền gấp khoảng mười lần phe thuận. Nhóm Building a Better California huy động hơn 333 triệu đô, trong đó gần một phần ba đến từ đồng sáng lập Google Sergey Brin, người rót hơn 100 triệu đô vào chiến dịch. Nhóm này còn ủng hộ các dự luật khác nhằm vô hiệu hóa thuế. Phe thuận gồm SEIU-UHW, nghiệp đoàn nhân viên y tế lập luận cần số tiền này để bù khoảng 100 tỷ đô viện trợ y tế liên bang mà tiểu bang dự kiến mất trong năm năm tới, cùng Thượng nghị sĩ Bernie Sanders, người đã đến vận động tại nhiều thành phố California.

Đảng Dân chủ chia rẽ

Thống đốc Gavin Newsom và nhiều lãnh đạo Dân chủ phản đối đề xuất. Ông Newsom viết rằng gần như toàn bộ tiền thu được dành cho y tế, “không còn gì cho nhà ở, không còn gì cho giữ trẻ”, nhưng ủng hộ thuế liên bang đánh vào tài sản ròng trên 100 triệu đô. Hiệp hội Giáo viên California, Hiệp hội Y khoa California, Hiệp hội Lính cứu hỏa Chuyên nghiệp California và Planned Parenthood cũng phản đối, cảnh báo về cách chia tiền và rủi ro ngân sách nếu người giàu rời đi, vì ngân sách tiểu bang dựa nhiều vào thuế thu nhập của người thu nhập cao.

Khảo sát cử tri của AP cho thấy đa số cử tri dưới 30 tuổi ủng hộ, cùng khoảng một nửa số hộ có thu nhập dưới 100.000 đô. Khoảng 7 trên 10 cử tri từ 65 tuổi trở lên và khoảng 6 trên 10 người thu nhập từ 100.000 đô trở lên phản đối.

Các tỷ phú phản ứng

Hai đồng sáng lập Google Brin và Larry Page đã bắt đầu cắt đứt quan hệ với California từ trước, vì lo thuế này. Mark Zuckerberg công khai cam kết không rời khỏi tiểu bang. Hai đề xuất đi kèm là Proposition 41 và 42 được đưa ra để chống lại thuế này, trong đó Proposition 42 nhằm cấm đánh thuế hồi tố.

Điều gì tiếp theo

Với việc Proposition 40 thất bại, không có khoản thuế nào được thu. Những người ủng hộ đang chuyển sang vận động ở bang khác: họ chạy quảng cáo ở New Hampshire, New Mexico và Virginia, các bang bầu sơ bộ sớm trong cuộc đua tổng thống 2028, chỉ trích việc ông Newsom phản đối. Khoản thiếu hụt tài chính y tế mà đề xuất nhắm tới vẫn còn, trong khi ông Newsom ủng hộ một mức thuế liên bang thay cho thuế của riêng tiểu bang; Medi-Cal vẫn phụ thuộc vào ngân sách tiểu bang và liên bang.

Khảo sát thay đổi theo tiền vận động

Các khảo sát trước bầu cử cho thấy ủng hộ giảm dần khi chiến dịch phản đối tăng tốc. Cuộc khảo sát của PPIC hồi tháng 5 cho 54% thuận và 45% chống; đến tháng 7, FM3 Research cho 46% thuận và 47% chống; khảo sát của Berkeley IGS đầu tháng 8 cho 48% thuận, 41% chống và 11% chưa quyết định. Kết quả cuối cùng, 47,2% thuận, nằm gần cuối dải đó.

Các nhà kinh tế bất đồng về con số. Enrico Moretti gọi ước tính 100 tỷ đô của phía ủng hộ là “quá lạc quan”, trong khi Emmanuel Saez và Gabriel Zucman, một trong số tác giả của ý tưởng, lập luận rằng ngay cả khi mọi tỷ phú rời đi, phải mất 25 năm thuế thu nhập bị mất mới vượt số thu từ thuế này.

Quỹ Medi-Cal đang chịu áp lực vì các khoản cắt giảm y tế liên bang mà phe ủng hộ gắn với chính quyền Trump. Phe phản đối nói thay vì thuế một lần, tiểu bang nên tìm nguồn thu ổn định, nhưng chưa có đề xuất cụ thể nào thay thế sau cuộc bỏ phiếu.

Đọc thêm: Bầu cử giữa kỳ Mỹ 2026: Dân chủ giành cả Hạ viện lẫn Thượng viện

Về tác giả:

Văn Minh là biên tập viên của Tin Người Việt, theo dõi tin di trú, visa, pháp luật và đời sống cộng đồng người Việt ở Mỹ, Úc, Anh, Canada, châu Á và châu Âu. Mỗi bài viết được đối chiếu với thông cáo của cơ quan chính phủ, cảnh sát, tòa án và báo địa phương trước khi đăng. Góp ý, đính chính: xha.nel5286@gmail.com