Ngày 9/11 tại Tokyo, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và Thủ tướng Nhật Takaichi Sanae ký Tuyên bố Tầm nhìn chung Việt Nam – Nhật Bản, trong chuyến thăm chính thức của ông Tô Lâm từ 8 đến 11/11. Tuyên bố đặt chủ đề “Đối tác cùng tiến bước, kiến tạo cùng có lợi, tăng trưởng chất lượng cao, tự chủ chiến lược và khả năng chống chịu”, và nhằm nâng tầm Đối tác Chiến lược Toàn diện vì Hòa bình và Thịnh vượng ở châu Á và trên thế giới mà hai nước thiết lập năm 2023. Hai bên đặt mục tiêu đưa kim ngạch thương mại lên 80 tỷ đô vào năm 2030.

Thương mại, ODA và hạ tầng
Trong buổi hội đàm chiều 9/11, hai nhà lãnh đạo đánh giá khoảng 80% cam kết kể từ khi nâng tầm quan hệ năm 2023 đã được thực hiện. Phát biểu trước Quốc hội Nhật, ông Tô Lâm nói thương mại hai chiều lần đầu vượt 50 tỷ đô năm 2025 và Nhật là nhà cung cấp ODA lớn nhất của Việt Nam. Thế hệ ODA mới sẽ tập trung vào trí tuệ nhân tạo, bán dẫn, an ninh năng lượng, chuyển đổi số và xanh, cùng hạ tầng quy mô lớn. Hai bên thúc đẩy khởi công đúng hạn Đại học Việt – Nhật và dự án Bệnh viện Chợ Rẫy. Nhật cũng sẽ giúp doanh nghiệp Việt tham gia chuỗi cung ứng của Nhật.
Ở lĩnh vực nông sản, bưởi Việt Nam và nho Nhật Bản dự kiến được mở cửa thị trường lẫn nhau từ vụ tới, tùy tiến độ hoàn tất tham vấn tiếp cận thị trường. Năm 2027–2028 được chọn là “Năm Du lịch Nhật – Việt”, trước dịp kỷ niệm 55 năm quan hệ ngoại giao.
Chip, AI và điện hạt nhân
Chương trình NEXUS sẽ mở rộng sang bán dẫn và trí tuệ nhân tạo. Sáu dự án nghiên cứu chung đã hỗ trợ khoảng 250 chuyên gia bán dẫn trình độ tiến sĩ của Việt Nam. Ông Takaichi nói Nhật sẽ giúp Việt Nam đạt mục tiêu đào tạo khoảng 100 tiến sĩ về AI đến năm 2030, còn ông Tô Lâm đề xuất lập mạng lưới nhà khoa học ở sáu lĩnh vực: robot, chip bán dẫn, công nghệ năng lượng, công nghệ sinh học, đường sắt tốc độ cao và công nghệ lượng tử.
Về năng lượng, 15 dự án thuộc sáng kiến Cộng đồng Phát thải Ròng bằng Không châu Á (AZEC) được nêu trong tuyên bố, cùng các dự án điện khí hóa lỏng (LNG) và việc tăng năng lực dự trữ dầu thông qua khuôn khổ POWERR Asia. Hai bên ký một thỏa thuận về lò phản ứng mô-đun nhỏ (SMR); Việt Nam dự định triển khai SMR từ năm 2040. Nhật cũng nằm trong số các đối tác Việt Nam ưu tiên cho chương trình điện hạt nhân.
An ninh, Biển Đông và lao động
Hai bên sẽ xem xét sớm cung cấp trang thiết bị cho lực lượng gìn giữ hòa bình của Liên Hợp Quốc theo khuôn khổ Viện trợ An ninh Chính thức (OSA) của Nhật, và Nhật tiếp tục hỗ trợ Cảnh sát biển Việt Nam bằng ODA. Về Biển Đông, hai nhà lãnh đạo bày tỏ quan ngại về các diễn biến gần đây, nhấn mạnh tự do hàng hải, hàng không, giải quyết tranh chấp hòa bình theo Công ước Liên Hợp Quốc về Luật Biển 1982 và thúc đẩy một Bộ quy tắc ứng xử (COC) thực chất.
Tuyên bố cũng nêu việc phối hợp trong gửi và tiếp nhận lao động Việt Nam. Theo tuyên bố, hiện có khoảng 700.000 người Việt sống ở Nhật, tỷ lệ lao động kỹ năng cao ngày càng tăng. Ông Tô Lâm đề nghị Nhật nới điều kiện thị thực cho kỹ sư công nghệ Việt Nam. Hai bên dự kiến đàm phán một hiệp định an sinh xã hội và bắt đầu thảo luận sơ bộ về hiệp định hợp tác lãnh sự.
Hiệp định an sinh xã hội có ý nghĩa gì
Hiệp định an sinh xã hội giữa hai nước, nếu đạt được, thường giúp người lao động tránh đóng bảo hiểm hưu trí hai lần và cộng dồn thời gian đóng ở cả hai nước khi tính lương hưu. Hiện tuyên bố mới nêu việc “dự kiến đàm phán”, chưa có nội dung cụ thể hay thời gian ký. Người Việt đang làm việc ở Nhật vẫn nên tiếp tục tuân thủ quy định bảo hiểm hiện hành tại nơi làm việc.
Các mốc tiếp theo gồm cuộc tham vấn “2+2” cấp thứ trưởng lần hai tại Việt Nam vào tháng 12/2026 và Diễn đàn Hợp tác Địa phương Việt – Nhật lần thứ ba vào năm 2027. Việt Nam sẽ đăng cai APEC 2027 và Nhật ủng hộ; hai bên cũng cùng quan tâm đến Triển lãm Xanh GREEN EXPO 2027 ở Yokohama.
Đọc thêm: Tô Lâm gặp cộng đồng người Việt ở Tokyo: đề nghị giữ tiếng Việt, tuân thủ luật Nhật





