Tô Lâm thăm Nhật từ ngày 8 đến 11/11/2026, và ngày 1/11 tổ chức Human Rights Watch (HRW) đã gửi thư cho Thủ tướng Nhật Takaichi, đề nghị Tokyo nêu vấn đề nhân quyền với phía Việt Nam trong chuyến đi. Thư, bản sao gửi Ngoại trưởng Toshimitsu Motegi, do Giám đốc châu Á của HRW Elaine Pearson và Giám đốc Nhật Bản Kanae Doi ký. Ông Tô Lâm hiện là Tổng Bí thư Đảng Cộng sản kiêm Chủ tịch nước Việt Nam.
Quan hệ Việt – Nhật được HRW nhắc tới
Theo thư, hai nước nâng quan hệ lên “đối tác chiến lược toàn diện vì hòa bình và thịnh vượng ở châu Á và trên thế giới” vào tháng 11/2023. Nhật là một trong những đối tác thương mại hàng đầu và một trong các nguồn đầu tư trực tiếp lớn nhất của Việt Nam, đồng thời là nhà tài trợ ODA song phương lớn nhất hơn 20 năm qua. Tháng 3/2026, Nhật đồng ý cho vay ODA 609 triệu đô cho năm tài khóa 2025. HRW cho rằng nhờ sức nặng kinh tế đó, Tokyo có vị thế để lên tiếng.
Những nội dung HRW nêu
- Hơn 160 tù nhân chính trị bị giam vì bày tỏ quan điểm hoặc hoạt động hòa bình, theo HRW.
- Trong 9 tháng đầu năm 2026, ít nhất 31 nhà hoạt động bị kết án và ít nhất 46 người khác bị bắt vì chỉ trích chính quyền.
- HRW chỉ trích Điều 331 Bộ luật Hình sự (“lạm dụng các quyền tự do dân chủ”) là mơ hồ, quá rộng.
- Việt Nam từng cam kết phê chuẩn Công ước ILO số 87 về quyền tự do hiệp hội trước tháng 1/2024 nhưng đến tháng 10/2026 chưa thực hiện.
- Thư đề nghị Nhật nêu tên 10 người, gồm Cấn Thị Thêu, Hoàng Đức Bình, Lê Đình Lượng, Nguyễn Trung Tôn, Nguyễn Tường Thụy, Nguyễn Văn Túc, Phạm Chí Dũng, Phạm Đoan Trang, Trần Đức Thạch và Trần Văn Bang.
Các đề nghị cụ thể gửi Tokyo
HRW đề nghị Nhật công khai và kín đáo thúc giục Việt Nam trả tự do cho những người bị giam vì thực hiện quyền biểu đạt, lập hội, tôn giáo hay hội họp; sửa hoặc bỏ các Điều 116, 117 và 331; cải cách lao động để cho phép công đoàn độc lập; phê chuẩn Công ước ILO số 87 và làm việc với ILO về Công ước số 98; và sửa Bộ luật Tố tụng Hình sự để bảo đảm người bị giam sớm được gặp luật sư.
Đây là quan điểm của HRW. Tài liệu Tin Người Việt đọc chưa có phản hồi của phía Việt Nam hay Nhật về lá thư. Khi có phản hồi chính thức, nội dung sẽ được cập nhật.
Vì sao chuyến thăm quan trọng với người Việt ở Nhật
Phần phân tích này là của Tin Người Việt. Chuyến đi được theo dõi chủ yếu ở các lĩnh vực kinh tế, đầu tư và lao động, những thứ ảnh hưởng trực tiếp tới người Việt đang sống và làm việc ở Nhật. Nhật là điểm đến lớn nhất của lao động Việt xuất khẩu: theo Cục Quản lý Lao động ngoài nước, nửa đầu năm 2026 có 28.488 người sang Nhật, so với 28.205 sang Đài Loan, theo Việt Nam News ngày 19/6/2026. Cục này cũng cho biết Việt Nam đang đàm phán chương trình Việc làm Phát triển Kỹ năng (ESD) với Nhật.
Với bà con có người thân làm thực tập sinh hay kỹ năng đặc định, các thỏa thuận lao động giữa hai chính phủ thường quyết định phí môi giới, điều kiện làm việc và đường dẫn ở lại lâu dài. Thư của HRW cũng lưu ý nội dung lao động: tổ chức này cho rằng Việt Nam chưa đáp ứng cam kết lao động theo CPTPP, nơi cả hai nước là thành viên.
Đọc thêm: Người Việt tại Nhật lên 693.750 người, đứng thứ hai nhưng tăng chậm hơn Indonesia, Nepal
