Hôm 10/11, thẩm phán Chris Cook của Tòa Thượng thẩm hạt Lorain (Ohio) ra lệnh đánh giá tâm thần đối với Asia Nguyen-Duy, 31 tuổi, người bị cáo buộc bắn chết cha là giáo sư Pipo Nguyen-Duy và mẹ kế Trần Thị Nam Phong tại nhà riêng ở Oberlin. Ông Cook sẽ xét lại vụ án ở phiên họp ngày 10/12 lúc 10 giờ sáng. Nghi phạm vẫn bị giam với mức bảo lãnh 3 triệu đô.

Yêu cầu hiếm gặp trước khi có cáo trạng
Luật sư bào chữa Jenifer Berki Merrill nộp đơn từ 4/11, nói bà có “mối quan ngại chính đáng” về khả năng thân chủ hiện nay hỗ trợ việc bào chữa một cách có ý nghĩa. Thẩm phán nhận xét đây là yêu cầu không phổ biến vì được đưa ra trước khi vụ án được đại bồi thẩm đoàn xem xét. Phía công tố đồng ý rằng, với mức độ nghiêm trọng của vụ việc, một cuộc đánh giá nhiều khả năng là cần thiết, và cho biết vẫn đang rà soát hồ sơ, sẽ trình đại bồi thẩm đoàn khi sẵn sàng.
Khi thẩm phán hỏi nghi phạm có hiểu thủ tục đang diễn ra không, người này trả lời: “Um, I don’t know, your honor.” Đơn của luật sư đề nghị nộp báo cáo đánh giá niêm phong trong vòng 30 ngày, nhưng cả hai bên đều cho rằng thời hạn đó khó thực hiện được.
“Năng lực hầu tòa” khác gì “mất trí khi phạm tội”
Đánh giá năng lực hầu tòa (competency to stand trial) hỏi một câu hẹp hơn nhiều so với việc người đó có tội hay không: ở thời điểm hiện tại, bị can có hiểu các cáo buộc và thủ tục tố tụng, và có phối hợp được với luật sư hay không. Đây không phải là biện hộ “mất trí” (insanity), vốn xét trạng thái tâm thần của người đó lúc xảy ra vụ việc và chỉ được tranh luận ở phiên xử. Theo thông lệ tố tụng ở Mỹ, nếu tòa kết luận bị can chưa đủ năng lực, vụ án thường tạm dừng để điều trị phục hồi, rồi đánh giá lại. Kết quả của cuộc đánh giá hiện chưa có.
Các cáo buộc và diễn biến từ 28/10
Cảnh sát tìm thấy hai nạn nhân vào sáng thứ Tư 28/10 tại ngôi nhà trên đường South Pleasant: ông Pipo Nguyen-Duy, 64 tuổi, giáo sư nhiếp ảnh và mỹ thuật thực hành của Oberlin College từ năm 1998, và bà Trần Thị Nam Phong, 56 tuổi. Ông Pipo là nghệ sĩ từng nhận học bổng Guggenheim, sang Mỹ năm 1975 với tư cách người tị nạn chính trị từ Việt Nam. Hiệu trưởng Carmen Twillie Ambar gọi ông là người được yêu mến và nói cộng đồng nhà trường sẽ đau buồn lâu dài.
Nghi phạm bị khởi tố 6 tội danh giết người, 4 tội hành hung nghiêm trọng và 1 tội can thiệp chứng cứ. Nghi phạm, quê ở Ashland (Oregon), trước đây mang tên Daniel Jones và đã đổi tên hợp pháp năm 2025. Thẩm phán tòa thành phố Oberlin Farah Emeka ấn định tiền bảo lãnh 3 triệu đô, cao hơn mức 1,5 triệu đô mà cả công tố và luật sư cùng đề nghị, với lý do tính chất nghiêm trọng của các cáo buộc. Động cơ vẫn đang được điều tra.
Bước tiếp theo
Vụ án chưa tới đại bồi thẩm đoàn hạt Lorain, nên cáo trạng chính thức chưa có. Cuộc đánh giá tâm thần và phiên họp ngày 10/12 sẽ cho biết vụ án có đi tiếp theo đường tố tụng thông thường hay phải dừng lại để xử lý vấn đề năng lực.
Vụ án đi qua những tòa nào
Ở Ohio, một vụ trọng án thường bắt đầu ở tòa thành phố, nơi thẩm phán xét thủ tục ban đầu và tiền bảo lãnh, rồi chuyển lên Tòa Thượng thẩm sau khi đại bồi thẩm đoàn ra cáo trạng. Trong vụ này, công tố và luật sư bào chữa từng cùng đề nghị mức bảo lãnh 1,5 triệu đô để đổi lấy việc nghi phạm từ bỏ điều trần sơ bộ, nhưng thẩm phán Emeka nâng lên 3 triệu đô. Các phiên đầu tiên ở Tòa Thượng thẩm hạt Lorain được ấn định vào 9/11 và 10/11.
Cuộc đánh giá tâm thần chỉ nhằm xác định khả năng tham gia tố tụng. Nó không kết luận ai có tội hay vô tội, và không trả lời câu hỏi về động cơ. Cáo trạng chính thức, nếu có, sẽ do đại bồi thẩm đoàn quyết định sau khi công tố hoàn tất việc rà soát.
Ngay sau vụ việc, Oberlin College đã ban bố lệnh trú ẩn tại chỗ theo yêu cầu của cảnh sát. Cộng đồng nghệ thuật và những người từng học với ông Pipo Nguyen-Duy tiếp tục tưởng niệm ông, một nghệ sĩ nhiếp ảnh có tác phẩm được triển lãm trên khắp thế giới.
Đọc thêm: Vụ giáo sư Pipo Nguyen-Duy bị bắn chết ở Oberlin: luật sư xin đánh giá năng lực hầu tòa
Nghi phạm được xem là vô tội cho đến khi tòa án có phán quyết.





