Trong chuyến thăm cấp nhà nước tới Ottawa ngày 24–25/9/2026, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và Thủ tướng Mark Carney đã nâng quan hệ lên Đối tác Chiến lược. Tuyên bố chung có một điểm ít được chú ý: hai bên đồng ý mở các cuộc thảo luận thăm dò về hiệp định an sinh xã hội Việt Nam – Canada. Thông tin được Văn phòng Thủ tướng Canada và báo chí Việt Nam công bố cùng ngày.
Chuyến thăm và những gì đã ký
Theo bản tóm tắt cuộc gặp của Văn phòng Thủ tướng Canada, hai nhà lãnh đạo bàn về thương mại, đầu tư trong hàng không, trí tuệ nhân tạo, công nghệ số, giao thông và nông sản thực phẩm. Ông Carney cũng giới thiệu Canada là đối tác năng lượng tin cậy, kể cả khí hóa lỏng (LNG).
Kết quả chính gồm:
- Tuyên bố chung nâng quan hệ lên Đối tác Chiến lược, với 8 trụ cột hợp tác.
- Bốn bản ghi nhớ được ký mới hoặc gia hạn, về năng lượng, vận tải biển, môi trường – khí hậu và an toàn thực phẩm.
- Hiệp định vận tải hàng không được mở rộng, cho phép bay thẳng chở khách và chở hàng.
- Hai bên thúc đẩy sớm hoàn tất Hiệp định Thương mại Tự do ASEAN – Canada.
Ottawa cho biết Việt Nam là đối tác thương mại hàng hóa lớn nhất của Canada trong ASEAN, và thương mại hai chiều đã tăng gấp đôi trong 5 năm.
Phần liên quan trực tiếp tới người Việt
Theo nội dung Tuyên bố chung do báo chí Việt Nam đăng, trụ cột thứ tám nói về giáo dục, văn hóa và giao lưu nhân dân. Văn kiện nhắc tới cộng đồng người Canada gốc Việt năng động và cam kết tạo thuận lợi cho đi lại, du lịch, kinh doanh.
- Giai đoạn 1 của chương trình học bổng SEED đã trao hơn 200 suất cho sinh viên Việt Nam học tập, nghiên cứu tại Canada.
- Hai bên đồng ý thảo luận thăm dò về hiệp định an sinh xã hội, cùng hợp tác về việc làm và phát triển nguồn nhân lực.
- Văn kiện không có điều khoản cụ thể về visa hay di trú.
Cần nói rõ: “thảo luận thăm dò” chỉ là bước đầu. Chưa có văn bản, chưa có lịch trình đàm phán và chưa có gì thay đổi với lương hưu của ai.
Luật nói gì: hiệp định an sinh xã hội để làm gì
Theo trang chính thức canada.ca, Canada hiện có hiệp định an sinh xã hội với 65 quốc gia, trong đó có Philippines, Hàn Quốc, Nhật Bản và Trung Quốc. Việt Nam chưa nằm trong danh sách.
Loại hiệp định này làm hai việc chính. Thứ nhất, cộng dồn thời gian đóng góp hoặc cư trú ở hai nước để một người đủ điều kiện tối thiểu nhận trợ cấp. Thứ hai, giảm hoặc bỏ các hạn chế khi nhận lương hưu ở nước ngoài. Canada nói rõ hiệp định “không làm tăng số tiền chi trả”, chỉ giúp xác định điều kiện.
Các quy định hiện hành của Canada, theo canada.ca:
- Lương hưu CPP (Canada Pension Plan): nhận được ở nước ngoài, từ 60 tuổi, chỉ cần có ít nhất một khoản đóng góp hợp lệ.
- Lương hưu tuổi già OAS: từ 65 tuổi. Nếu sống ở Canada, cần cư trú ít nhất 10 năm sau tuổi 18. Nếu muốn nhận khi sống ở nước ngoài, cần ít nhất 20 năm cư trú tại Canada sau tuổi 18, và phải là công dân hoặc thường trú hợp pháp vào ngày trước khi rời Canada.
- Trợ cấp bổ sung GIS cho người thu nhập thấp: chỉ chi trả ở nước ngoài trong 6 tháng.
Ai chịu thiệt khi chưa có hiệp định?
Người chịu thiệt nhất khi thiếu hiệp định là người sang Canada muộn. Ví dụ, một người đi làm ở Việt Nam 25 năm, sang Canada năm 50 tuổi và sống thêm 15 năm. Người này đủ 10 năm để nhận OAS phần tương ứng khi ở Canada, nhưng không đủ 20 năm để mang OAS về Việt Nam dưỡng già.
Nếu có hiệp định, thời gian cư trú hoặc đóng bảo hiểm xã hội ở Việt Nam có thể được tính để đạt ngưỡng 20 năm hay 10 năm. Số tiền OAS vẫn chỉ tính theo số năm thực sống ở Canada.
Chiều ngược lại cũng đáng chú ý. Người từng đóng bảo hiểm xã hội ở Việt Nam rồi sang Canada có thể được lợi nếu hiệp định cho phép cộng dồn thời gian ở cả hai phía. Cụ thể ra sao còn tùy nội dung đàm phán.
Góc nhìn Tin Người Việt
Chuyến thăm chủ yếu là chuyện thương mại, năng lượng và địa chính trị. Nhưng với gia đình người Việt có cha mẹ già muốn về quê, điều khoản an sinh xã hội có thể thiết thực hơn mọi bản ghi nhớ. Trong lúc chờ, nên làm ngay vài việc:
- Giữ giấy tờ chứng minh thời gian cư trú ở Canada: ngày nhập cảnh, thẻ thường trú, hồ sơ thuế.
- Giữ sổ bảo hiểm xã hội hoặc giấy xác nhận quá trình đóng ở Việt Nam, phòng khi hiệp định được ký.
- Trước khi về Việt Nam sống lâu dài, kiểm tra mình đã đủ 20 năm cư trú để giữ OAS chưa. Thiếu vài năm có thể mất khoản trợ cấp suốt đời.
- Hỏi trực tiếp Service Canada thay vì tin lời môi giới hay bài đăng trên mạng xã hội.
Đọc thêm: Người Việt tại Canada ra mắt mạng lưới GVN ở Ottawa. Xem thêm tin cộng đồng người Việt hải ngoại.
Nguồn tin
- Văn phòng Thủ tướng Canada – Prime Minister Carney meets General Secretary and President of Vietnam Tô Lâm
- VietNamNet – Vietnam, Canada issue joint statement on Strategic Partnership
- CTV News/Canadian Press – Vietnam’s leader To Lam upgrades Canada to a strategic partner
- Canada.ca – Social security agreements
- Canada.ca – Pensions and benefits if you live outside Canada
- Canada.ca – Old Age Security: Do you qualify
