Tổng thống Donald Trump đáp xuống sân bay quốc tế Ninoy Aquino ở Manila lúc 17 giờ 33 chiều 17/11, đúng lúc Thượng đỉnh ASEAN lần thứ 49 sắp bế mạc, và ông là nhà lãnh đạo cuối cùng đến Philippines. Đây là chuyến thăm Philippines đầu tiên của ông kể từ tháng 11/2017. Theo lịch, ông gặp Tổng thống Ferdinand Marcos ngày 18/11 rồi bay sang Thâm Quyến, Trung Quốc, dự Hội nghị thượng đỉnh APEC, nơi ông dự kiến gặp ông Tập Cận Bình.
Đến muộn, bỏ một hội nghị
Ông Trump đi cùng Ngoại trưởng Marco Rubio và Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent. Ông bỏ qua Hội nghị cấp cao Đông Á lần thứ 21 hôm thứ Ba, và chương trình của ông tối 17/11 là Thượng đỉnh đặc biệt ASEAN – Mỹ, được mô tả là hoạt động cuối cùng của ba ngày họp. Ông cũng dự kiến gặp ngắn lãnh đạo Úc, Ấn Độ và Nhật Bản trong khuôn khổ Bộ Tứ.
Tối cùng ngày, Philippines bàn giao chức chủ tịch ASEAN cho Singapore. Sau lễ bế mạc, ông Trump, ông Marcos và nhiều lãnh đạo khác dự kiến bay sang Thâm Quyến. Ông Trump nói cuộc gặp với ông Marcos là “một cuộc họp lớn, chủ yếu về kinh tế”. Ông cũng nói sẽ gặp ông Tập và ông Putin ở Trung Quốc để thảo luận hòa bình thế giới, trong cuộc gặp ba bên đầu tiên mà Bắc Kinh đã xác nhận, và nói có thể gặp lãnh đạo Triều Tiên Kim Jong Un.
Sáng kiến Pax Silica và biểu tình
Nhiều nhóm ở Philippines đã biểu tình trước chuyến thăm, chủ yếu phản đối sáng kiến Pax Silica mà Mỹ đang đề xuất. Một tờ báo Philippines tường thuật 15 cảnh sát bị thương trong các cuộc đụng độ khi biểu tình. Đại sứ Mỹ tại Philippines Lee Lipton nói không có thông báo nào về Pax Silica được lên lịch trong thượng đỉnh và các quyết định sẽ được đưa ra “vào thời điểm thích hợp” sau khi tham vấn đầy đủ với chính phủ Philippines. Ngoại trưởng Philippines Ma. Theresa Lazaro từ chối nói liệu thỏa thuận có được ký trong chuyến thăm hay không. Các tường thuật không nêu chi tiết nội dung của sáng kiến này.
Cảnh sát Philippines cho biết trước đó không phát hiện mối đe dọa lớn nào. Một trực thăng Marine One và một máy bay vận tải của Mỹ đã được nhìn thấy ở căn cứ Villamor ở Pasay trước chuyến thăm.
ASEAN là khối các nước Đông Nam Á, còn APEC là diễn đàn hợp tác kinh tế châu Á – Thái Bình Dương, có cả Mỹ, Trung Quốc và Nga cùng tham gia. Việc ông Trump đi từ Manila sang Thâm Quyến trong cùng một chuyến cho thấy Washington muốn gặp cả các đối tác Đông Nam Á lẫn lãnh đạo Trung Quốc trong một tuần, vào lúc cạnh tranh Mỹ – Trung vẫn căng.
Bối cảnh: chiến sự Iran và cạnh tranh Mỹ – Trung
Ông Marcos nói tại hội nghị rằng nhiều giả định của khu vực đang “bị thử thách”, và nêu những xáo động về năng lượng, lương thực, thương mại và chuỗi cung ứng. Các tường thuật gắn nhiều xáo động đó với cuộc chiến Mỹ – Israel chống Iran và việc Iran chặn thương mại qua eo biển Hormuz, vẫn chưa được giải quyết.
Tại Thượng đỉnh ASEAN – Trung Quốc hôm 16/11, Thủ tướng Trung Quốc Lý Cường nói Trung Quốc “kiên quyết bảo vệ chủ nghĩa đa phương và thúc đẩy thương mại tự do”, đồng thời kêu gọi các nước “cùng chống sự can thiệp từ bên ngoài”, một câu mà các tường thuật hiểu là ám chỉ Washington. Cựu đại sứ Mỹ Ted Osius nhận xét rằng ASEAN đã nhận ra Mỹ không đáng tin cậy, theo một bài phỏng vấn đăng trên báo cộng đồng người Việt.
Những mốc cần theo dõi trong hai ngày tới
- 18/11: cuộc gặp song phương giữa ông Trump và ông Marcos ở Manila, với chủ đề chính là kinh tế.
- Sau đó: ông Trump bay sang Thâm Quyến dự APEC, nơi dự kiến có cuộc gặp ba bên với ông Tập và ông Putin vào ngày 19/11.
- Có hay không một tuyên bố về Pax Silica; đến nay phía Mỹ và Philippines đều chưa xác nhận.
Với người Việt ở Mỹ, hai chủ đề đáng chú ý nhất là thuế quan và quan hệ thương mại với Đông Nam Á, nơi Việt Nam là thành viên ASEAN. Các tường thuật về chuyến đi này chưa nêu thỏa thuận thương mại cụ thể nào được ký, nên mọi thay đổi về thuế quan cần được xác nhận bằng thông báo chính thức của Văn phòng Đại diện Thương mại Mỹ trước khi tác động đến giá hàng nhập khẩu.
Đọc thêm: Thượng đỉnh Trump – Tập – Putin ngày 19/11: Bắc Kinh xác nhận, Ukraine còn tranh cãi





