Hai cơ sở ăn uống mang tên Mr Viet ở Adelaide, tiểu bang South Australia, đã bị Tòa án Liên bang Úc buộc nộp tổng cộng hơn 802.000 đô la tiền phạt và tiền hoàn lương. Lý do: trả lương thiếu cho 36 nhân viên, phần lớn là du học sinh Việt Nam dưới 25 tuổi. Phán quyết được Văn phòng Thanh tra Lao động Công bằng (Fair Work Ombudsman, FWO) công bố ngày 5/5/2025. Đây là một vụ quán ăn Việt ở Adelaide bóc lột du học sinh đáng để cộng đồng nhìn lại, vì cách vi phạm rất dễ gặp trong các tiệm nhỏ.
Chuyện gì đã xảy ra
Theo FWO, hai cơ sở gồm một nhà hàng ở Rundle Mall và một quầy trong khu ẩm thực Chinatown. Chủ là ông Viet Quoc Mai, vợ ông là bà Huong Le làm quản lý. Cả hai đều là công dân Việt Nam.
Từ tháng 1/2018 đến tháng 9/2021, 36 nhân viên làm bán thời gian ở bếp, quầy, chạy bàn và phục vụ khách bị trả thiếu lương. Năm người chỉ 18 đến 20 tuổi. Có người chỉ nhận 15 đô la một giờ. Mức thiếu của từng người từ 75 đô la đến 58.592 đô la.
Những cách bóc lột tinh vi
Điều khiến vụ này gây chú ý không chỉ là lương thấp. FWO nêu nhiều hành vi khác:
- Một “bảng gạch lỗi”: nhân viên nào bị đủ sáu lỗi thì phải mua đồ ăn, thức uống cho chủ và đồng nghiệp, ví dụ trà sữa. Có người phải chuyển hơn 50 đô la vào tài khoản cá nhân của bà Le.
- Trừ lương vì lỗi tính tiền của khách hay quên đóng cửa tủ lạnh. Tòa xác định các khoản trừ này là trái phép.
- Ông Mai đưa một nhân viên 10.000 đô la để trình với thanh tra như tiền đã hoàn lương, rồi bắt người đó trả lại bằng tiền mặt.
- Sổ sách bị làm giả và nhân viên bị dặn nói dối thanh tra về tiền lương.
Tòa xử thế nào
Thẩm phán Stephen McDonald của Tòa án Liên bang phạt ông Mai 265.000 đô la và bà Le 130.000 đô la. Ông Mai còn phải hoàn 407.546 đô la tiền lương, cộng lãi và tiền hưu bổng (superannuation), cho 36 người. Bà Anna Booth, Thanh tra trưởng FWO, nói bóc lột lao động di trú dễ tổn thương là hành vi “đặc biệt đáng lên án”.
Vụ việc được phát hiện trong đợt kiểm tra đột xuất các quán ăn ở Chinatown Adelaide năm 2021. Theo FWO, đợt kiểm tra đó giúp hơn 300 người lao động lấy lại tiền lương.
Quyền tối thiểu của người lao động ở Úc
Theo Luật Fair Work, người lao động ở Úc có cùng quyền tối thiểu dù là công dân hay người có visa: lương tối thiểu theo luật hoặc thỏa ước ngành (award), phiếu lương, tiền hưu bổng. Chủ không được tự ý trừ lương nếu không có sự đồng ý hợp lệ và vì lợi ích của nhân viên.
Từ năm 2025, Úc còn có tội hình sự về cố ý trả thiếu lương (wage theft). Theo Bộ Việc làm và Quan hệ Lao động (DEWR), cá nhân vi phạm có thể bị tù tới 10 năm, phạt tới gấp ba số tiền thiếu hoặc 5.000 đơn vị phạt (1.565.000 đô la), tùy mức nào cao hơn. Công ty có thể bị phạt tới 25.000 đơn vị phạt (7.825.000 đô la). Tội này chỉ áp dụng cho hành vi cố ý xảy ra sau khi luật có hiệu lực, không áp dụng cho sai sót thật thà. Vụ Mr Viet xảy ra trước đó nên chỉ bị xử theo thủ tục dân sự.
Góc nhìn Tin Người Việt
Vụ Adelaide cho thấy một nghịch lý quen thuộc: người bị bóc lột và người bóc lột đều là người Việt. Du học sinh mới sang thường tìm việc qua người quen, ngại đòi hỏi, sợ mất việc, và nhiều khi không biết mức lương đúng. Những kiểu “phạt” như mua trà sữa hay trừ tiền vì quên đóng tủ lạnh nghe có vẻ nhỏ, nhưng cộng lại qua nhiều năm thành hàng chục nghìn đô la mỗi người.
Với chủ tiệm, bài học cũng rõ: làm giả sổ sách và dặn nhân viên nói dối thanh tra khiến mức phạt nặng hơn nhiều. Trong bối cảnh Úc đã hình sự hóa việc cố ý trả thiếu lương, rủi ro nay không chỉ là tiền phạt mà còn có thể là án tù.
Du học sinh đi làm thêm cần biết
- Du học sinh được làm tối đa 48 giờ mỗi hai tuần trong kỳ học và không giới hạn giờ trong kỳ nghỉ. Hãy giữ đúng giới hạn này để không gặp rắc rối visa.
- Luôn đòi phiếu lương, ghi lại giờ làm hằng ngày (ảnh chụp lịch làm, tin nhắn). Nhận tiền mặt không có phiếu lương là dấu hiệu rủi ro.
- Kiểm tra mức lương đúng bằng công cụ tính lương trên trang fairwork.gov.au.
- Gọi Đường dây Fair Work 13 13 94 để được tư vấn miễn phí. Cần thông dịch tiếng Việt, gọi 13 14 50.
- Chủ sử dụng lao động không có quyền hủy visa du học của bạn.
