San Francisco, California – Hai người đàn ông Liren “Ryan” Lai, 40 tuổi, và Yuance Chen, 39 tuổi, cùng bị tuyên 30 tháng tù và ba năm quản chế sau khi trả tù, Bộ Tư pháp Mỹ thông báo ngày 30/10/2026. Cả hai nhận tội tại Tòa án liên bang Bắc California với cáo buộc hoạt động như đặc vụ của chính phủ nước ngoài mà không thông báo cho Bộ trưởng Tư pháp. Bài viết dùng thông cáo của Bộ Tư pháp; hồ sơ cho thấy đây là hai cá nhân trong một vụ án cụ thể, không đại diện cho cộng đồng nào.
Bị cáo làm gì theo hồ sơ của Bộ Tư pháp
Theo thông cáo, từ ít nhất tháng 5/2021 hai người hoạt động theo chỉ đạo của Bộ An ninh Quốc gia Trung Quốc (MSS). Ông Lai tuyển ông Chen và ban đầu làm trung gian; về sau ông Chen nhận nhiệm vụ trực tiếp từ các sĩ quan MSS.
- Tháng 1/2022, hai người sắp xếp một khoản tiền mặt khoảng 10.000 USD để lại trong tủ khóa ở một khu giải trí tại Livermore, California.
- Từ năm 2022, ông Chen thu thập thông tin về các cơ sở và nhân sự quân sự Mỹ, gồm ảnh căn cứ Hải quân Kitsap, ảnh và video bên trong một trạm tuyển quân Hải quân ở miền Nam California, cùng thông tin nhận dạng của một nhân viên Hải quân.
- Tháng 3/2023, ông Lai giao một điện thoại để liên lạc kín với MSS.
- Năm 2024 và 2025, ông Chen sang Trung Quốc gặp sĩ quan MSS để nhận thêm nhiệm vụ liên quan quân nhân Mỹ.
- Tháng 5/2025, MSS chỉ đạo ông Lai tới Phoenix để chuyển khoảng 20.000 USD tiền mặt.
Mốc tố tụng
Hai người bị bắt ngày 27/6/2025 và bị đại bồi thẩm đoàn truy tố ngày 1/7/2025. Ông Lai nhận tội ngày 12/12/2025; ông Chen nhận tội ngày 20/2 (thông cáo không nêu năm). FBI San Francisco dẫn đầu điều tra, với sự hỗ trợ của FBI các văn phòng Portland, Houston, San Diego và Cơ quan Điều tra Hình sự Hải quân (NCIS).
Luật nói gì
Đây là phần giải thích chung. Tội “hoạt động như đặc vụ của chính phủ nước ngoài” theo Điều 951, Bộ luật Hình sự liên bang (Title 18), khác với tội gián điệp theo Đạo luật Gián điệp. Nó không đòi hỏi chứng minh lấy cắp bí mật quốc gia; trọng tâm là hành động theo chỉ đạo của chính phủ nước ngoài mà không đăng ký hay thông báo với Bộ trưởng Tư pháp. Mức án tối đa cho tội này theo luật là 10 năm tù, nên 30 tháng thấp hơn nhiều mức trần, điều thường gặp khi bị cáo nhận tội. Bài không đủ cơ sở để giải thích tại sao thẩm phán chọn mức này.
Với người nhập cư, hậu quả không dừng ở án tù. Người không phải công dân Mỹ bị kết án ở dạng trọng tội liên bang thường đối mặt nguy cơ bị trục xuất sau khi mãn án, tùy tình trạng cư trú cụ thể. Thông cáo không nói tình trạng cư trú của hai bị cáo.
Góc nhìn Tin Người Việt
Các vụ như thế này đôi khi kéo theo sự nghi kỵ chung với người gốc Á. Hồ sơ cho thấy trách nhiệm hình sự nằm ở hai cá nhân cụ thể và hành vi cụ thể. Nếu bạn được ai đó nhờ thu thập thông tin về cơ sở quân sự hay nhân sự chính phủ để đổi lấy tiền, từ chối và báo ngay cho FBI qua tips.fbi.gov là lựa chọn an toàn.
Đọc thêm: Người Trung Quốc lãnh 6 tháng tù vì chụp ảnh căn cứ không quân Whiteman và máy bay B-2
Thông tin trong bài lấy từ thông cáo của Bộ Tư pháp Mỹ, nêu quan điểm của phía công tố. Hai bị cáo đã nhận tội.
