Một phụ nữ gốc Việt ở San Jose, bà Bich Quyen Nguyen, 60 tuổi, đã bị tòa liên bang ở California tuyên hơn 12 năm tù trong vụ lừa đảo đầu tư 24 triệu USD theo mô hình Ponzi, khiến hơn 200 người mất tiền, có người mất trắng tiền dành dụm cả đời. Theo thông cáo của Văn phòng Biện lý Liên bang khu vực Central District of California (Bộ Tư pháp Mỹ) công bố tháng 2/2015, thẩm phán Josephine L. Staton tuyên 151 tháng tù và buộc bồi hoàn hơn 24,5 triệu USD.
Diễn biến: “chứng chỉ tiền gửi” lãi hơn 30% mỗi năm
Theo Bộ Tư pháp Mỹ, bà Nguyen tự giới thiệu là giám đốc điều hành (CEO) của “Sun Investment Savings and Loan”. Bà chào bán các chứng chỉ tiền gửi (CD) được cho là do một tổ chức tài chính ở Thụy Điển phát hành, kỳ hạn một năm, tối thiểu 1 triệu USD, với lời hứa lãi trên 30% mỗi năm.
Bà nói tiền lời đến từ “giao dịch tần suất cao”, tiền nằm trong tài khoản “phong tỏa” an toàn và lợi nhuận được bảo đảm.
Trong nửa cuối năm 2008, bà Nguyen và đồng phạm đi thuyết trình ở nhiều nơi tại Nam California, trong đó có một số buổi tổ chức tại nhà thờ. Nạn nhân, phần lớn ở Nam California và Nevada, góp tiền qua các “câu lạc bộ đầu tư” tư nhân, trong đó có nhiều nhóm ở Anaheim và Rialto.
Xử lý pháp lý: từ lệnh cấm của SEC đến bản án hình sự
Ngày 13/5/2009, Ủy ban Chứng khoán và Giao dịch Mỹ (SEC) khởi kiện dân sự bà Nguyen, ông Johnny E. Johnson cùng hai công ty Sun Group và Sun Investment Savings and Loan. SEC cho biết nhóm này đã huy động hơn 9 triệu USD vào thời điểm đó. Tòa ra lệnh khẩn cấp phong tỏa tài sản.
Theo SEC, “Sun Investment Savings and Loan” thực chất không phải là một hiệp hội tiết kiệm và cho vay, không có mặt tại địa chỉ kinh doanh đã nêu và không được tiểu bang cấp phép hoạt động như một tổ chức tài chính.
Bộ Tư pháp cho biết dù đã có lệnh cấm, vào tháng 5 và tháng 7/2009 bà Nguyen vẫn tiếp tục mời chào đầu tư ở Las Vegas và ở nước ngoài. Người quản lý tài sản do tòa chỉ định sau đó xác định tiền bị trộn lẫn, một phần dùng trả cho người vào trước, còn khoản đầu tư đã hứa chưa bao giờ được thực hiện.
Tháng 12/2013, sau phiên xử có bồi thẩm đoàn kéo dài sáu ngày, bà Nguyen bị kết tội âm mưu lừa đảo qua phương tiện điện tử (conspiracy to commit wire fraud) và bị tạm giam ngay. Thẩm phán Staton nhận định một số nạn nhân đã “mất toàn bộ tiền dành dụm cả đời”. Đồng phạm Johnny Edward Johnson, 70 tuổi, đã nhận tội cùng tội danh và đối diện mức án tối đa 20 năm tù.
Luật nói gì: Ponzi và tội lừa đảo qua phương tiện điện tử
Theo trang Investor.gov của SEC, Ponzi là kiểu lừa đảo đầu tư lấy tiền của người góp sau để trả “lời” cho người góp trước. Kẻ tổ chức thường hứa lời cao, rủi ro thấp, nhưng thường không đầu tư thật. Vì không có thu nhập thật, mô hình này cần dòng tiền mới liên tục và sẽ sụp khi không còn tuyển thêm được người, hoặc khi nhiều người cùng rút tiền.
Tội âm mưu lừa đảo qua phương tiện điện tử (chuyển khoản, điện thoại, email…) là tội liên bang. Như thông cáo của Bộ Tư pháp nêu trong trường hợp ông Johnson, mức án tối đa theo luật là 20 năm tù. Ngoài án tù, tòa có thể buộc bị cáo bồi hoàn cho nạn nhân, như khoản hơn 24,5 triệu USD trong vụ này. Cần lưu ý: lệnh bồi hoàn không có nghĩa nạn nhân chắc chắn lấy lại được tiền, vì tài sản thường đã bị tiêu tán.
Góc nhìn Tin Người Việt: vì sao cộng đồng cần nhớ vụ này
Vụ án hội đủ những yếu tố thường gặp trong các vụ lừa đảo nhắm vào cộng đồng nhập cư: lời hứa lãi “bảo đảm”, tên gọi nghe giống ngân hàng, câu chuyện về định chế tài chính nước ngoài khó kiểm chứng, và việc tuyển người qua các nhóm quen biết, câu lạc bộ, thậm chí nơi thờ phượng. Khi người giới thiệu là người cùng nhóm, nhiều người bỏ qua bước kiểm tra giấy phép.
Đối chiếu với các dấu hiệu cảnh báo mà Investor.gov liệt kê, gần như dấu hiệu nào cũng xuất hiện trong vụ Sun Investment:
- Lời cao mà “không rủi ro”, nhất là khi được gọi là “bảo đảm” (vụ này hứa trên 30%/năm).
- Khoản đầu tư không đăng ký với SEC hoặc cơ quan tiểu bang; người bán không có giấy phép.
- Chiến lược bí ẩn, phức tạp (“giao dịch tần suất cao”, “tài khoản phong tỏa”) mà người góp tiền không hiểu được.
- Khó rút tiền, bị trễ hạn trả, hoặc được mời “lời cao hơn nữa” để tiếp tục giữ tiền lại.
Cần làm gì trước khi góp tiền đầu tư?
- Kiểm tra giấy phép: tại California, có thể tra cứu công ty và người hành nghề tài chính qua mục “Search Regulated Entities” trên trang của Sở Bảo vệ Tài chính và Đổi mới California (DFPI), dfpi.ca.gov.
- Khiếu nại hoặc hỏi thông tin: DFPI có đường dây 1-866-275-2677 và cho biết hỗ trợ thông dịch hơn 240 ngôn ngữ.
- Tìm hiểu thêm về các kiểu lừa đảo đầu tư tại Investor.gov, trang giáo dục nhà đầu tư của SEC.
- Không chuyển tiền chỉ vì người giới thiệu là người quen, người cùng hội đoàn hay cùng nơi sinh hoạt tôn giáo. Hãy giữ lại mọi giấy tờ, tin nhắn, biên nhận nếu đã lỡ góp tiền.
Đọc thêm: Canoga Park: chủ tiệm nail bị cáo buộc chiếm đoạt 1,4 triệu USD. Xem thêm tin người Việt tại Mỹ.
