MỚI NHẤTThượng đỉnh Trump Tập Cận Bình Putin ở Thâm Quyến: tuyên bố 4 điểm, Ukraine vắng mặt

Lương tối thiểu, tiền làm thêm giờ và bị quỵt lương ở Mỹ: quyền của người lao động, kể cả không giấy tờ

Cập nhật tháng 11/2026. Thợ nail ăn chia phần trăm, đầu bếp làm 12 tiếng một ngày, thợ phụ trả tiền mặt cố định mỗi tuần: những cách trả lương quen thuộc trong cộng đồng có thể vi phạm luật lao động mà cả chủ lẫn thợ không biết. Luật bảo vệ tiền lương ở Mỹ áp dụng cho mọi người lao động, bất kể tình trạng di trú. Bài này giải thích các quy tắc chính.

Lương tối thiểu

  • Liên bang: 7,25 đô một giờ, không đổi từ năm 2009.
  • California: 16,90 đô năm 2026, tăng lên 17,40 đô từ 1/1/2027 cho mọi chủ thuê. Nhân viên ngành ăn nhanh chuỗi lớn có mức riêng 20 đô; ngành y tế có mức riêng.
  • Nhiều thành phố, quận có mức cao hơn tiểu bang. Người lao động được trả theo mức cao nhất áp dụng ở nơi làm việc.

Một số tiểu bang cho phép trả lương thấp hơn cho nhân viên nhận tip rồi tính tip bù vào; California, Washington, Oregon, Nevada, Minnesota, Alaska, Montana và một số nơi khác không cho phép điều này. Ở các tiểu bang đó, tip là phần cộng thêm, chủ phải trả đủ lương tối thiểu trước.

Trả theo phần trăm, theo sản phẩm

Trả theo phần trăm doanh thu (ví dụ thợ nail ăn 60%) hay theo sản phẩm là hợp pháp, nhưng tổng tiền lương mỗi kỳ phải không thấp hơn lương tối thiểu nhân số giờ làm. Ở California, người trả theo sản phẩm còn phải được trả riêng cho thời gian nghỉ giữa giờ và thời gian “không sản xuất” (dọn dẹp, chờ khách). Ngày vắng khách mà thợ ngồi chờ cả ngày vẫn phải được trả ít nhất lương tối thiểu cho số giờ đó.

Tiền làm thêm giờ (overtime)

  • Liên bang: làm quá 40 giờ trong một tuần làm việc, phần vượt được trả ít nhất 1,5 lần mức lương thường.
  • California: tính cả theo ngày: quá 8 giờ trong ngày trả 1,5 lần, quá 12 giờ trả gấp đôi; ngày làm thứ 7 liên tiếp trong tuần cũng có quy tắc riêng.
  • Trả lương “khoán theo tuần” không làm mất quyền overtime nếu người đó không thuộc diện miễn (phần lớn công nhân, thợ, đầu bếp không thuộc diện miễn).

Từ năm thuế 2025 đến 2028, phần tiền trả thêm của overtime được khấu trừ thuế thu nhập liên bang trong giới hạn; xem bài Khai thuế lần đầu ở Mỹ.

Nghỉ giữa giờ ở California

  • Nghỉ ăn 30 phút không lương, bắt đầu trước khi hết giờ làm thứ 5; làm trên 10 giờ có lần nghỉ ăn thứ hai.
  • Nghỉ ngắn 10 phút có lương cho mỗi 4 giờ làm (hoặc phần lớn của 4 giờ).
  • Không cho nghỉ đúng luật: chủ phải trả thêm 1 giờ lương cho mỗi ngày vi phạm mỗi loại.

Giấy tờ lương

Chủ phải đưa phiếu lương (pay stub) ghi giờ làm, mức lương, các khoản trừ. Trả tiền mặt không có phiếu lương là vi phạm ở nhiều tiểu bang, đồng thời khiến người lao động không có tín chỉ An sinh Xã hội, không có giấy tờ chứng minh thu nhập. Người lao động nên tự ghi giờ làm mỗi ngày (giờ vào, giờ ra, giờ nghỉ), kể cả bằng điện thoại; đây là bằng chứng quan trọng khi đòi lương.

Bị quỵt lương: làm gì

  1. Thu thập bằng chứng: sổ ghi giờ, tin nhắn với chủ, phiếu lương, ảnh lịch làm, tên đồng nghiệp làm chứng.
  2. Nộp đơn với cơ quan lao động:
    • California: Văn phòng Ủy viên Lao động (Labor Commissioner, còn gọi DLSE), có buổi điều trần hành chính để đòi lương.
    • Liên bang: Phòng Lương và Giờ làm (Wage and Hour Division) của Bộ Lao động, số 1-866-487-9243, có thông dịch.
    • Các tiểu bang khác có cơ quan tương tự.
  3. Hoặc kiện ra tòa qua luật sư lao động; nhiều luật sư nhận vụ theo phần trăm tiền thắng kiện.

Thời hiệu đòi lương ở California thường là 3 năm (có trường hợp 4 năm), theo luật liên bang là 2 năm (3 năm nếu cố ý). Đừng chờ quá lâu.

Không bị trả thù, không bị hỏi giấy tờ

Luật cấm chủ đuổi việc, giảm giờ, đe dọa báo di trú vì người lao động đòi lương hoặc khiếu nại. Ở California, đe dọa báo tình trạng di trú để trả thù là vi phạm luật lao động và có thể bị xử lý. Cơ quan lao động không hỏi tình trạng di trú khi giải quyết đơn đòi lương. Người không giấy tờ vẫn được đòi tiền lương cho công việc đã làm.

Với chủ tiệm

Các vụ kiện đòi lương tập thể trong ngành nail, nhà hàng có thể lên tới hàng trăm ngàn đô, gồm lương thiếu, tiền phạt, lãi và phí luật sư. Thay đổi cách trả lương cho đúng luật, có phiếu lương, chấm công rõ ràng luôn rẻ hơn hậu quả. Xem thêm bài Mở tiệm nail, tiệm ăn nhỏ ở Mỹ.

Bài viết mang tính thông tin chung; mức lương và quy định thay đổi theo năm và theo địa phương.

Về tác giả:

Văn Minh là biên tập viên của Tin Người Việt, theo dõi tin di trú, visa, pháp luật và đời sống cộng đồng người Việt ở Mỹ, Úc, Anh, Canada, châu Á và châu Âu. Mỗi bài viết được đối chiếu với thông cáo của cơ quan chính phủ, cảnh sát, tòa án và báo địa phương trước khi đăng. Góp ý, đính chính: xha.nel5286@gmail.com