MỚI NHẤTThượng đỉnh Trump, Tập Cận Bình, Putin ở Thâm Quyến: các hồ sơ và tác động

Du học sinh F-1 ở Mỹ: giữ tình trạng hợp pháp, đi làm thêm, CPT và OPT

Cập nhật tháng 11/2026. Việt Nam thuộc nhóm nước có nhiều du học sinh ở Mỹ nhất. Phần lớn rắc rối mà sinh viên gặp phải không đến từ việc học mà từ những quy định nhỏ về tình trạng visa: học thiếu tín chỉ một kỳ, đi làm ngoài trường không phép, quên báo đổi địa chỉ, nộp đơn OPT trễ vài ngày. Bài này tóm tắt các quy tắc chính, kèm những lưu ý từ các thay đổi chính sách năm 2025 và 2026.

Ba giấy tờ cần hiểu rõ

  • Visa F-1 dán trong hộ chiếu: chỉ để nhập cảnh. Visa hết hạn khi đang học không sao, miễn là vẫn giữ tình trạng; nhưng muốn ra nước ngoài rồi vào lại thì phải xin visa mới.
  • Mẫu I-20 do trường cấp: chứng minh tình trạng du học, ghi ngành, thời gian học, chi phí. Cần chữ ký đi lại (travel signature) của cán bộ phụ trách sinh viên quốc tế (DSO) khi ra vào Mỹ.
  • Hồ sơ I-94: thường ghi “D/S” (duration of status), nghĩa là được ở Mỹ trong suốt thời gian giữ tình trạng hợp lệ cộng thời gian ân hạn.

Năm 2025, Bộ An ninh Nội địa đã đề xuất bỏ cơ chế D/S để thay bằng thời hạn cố định; sinh viên nên theo dõi thông báo của văn phòng sinh viên quốc tế ở trường để biết quy định nào đang áp dụng.

Giữ tình trạng: những việc bắt buộc

  • Học toàn thời gian mỗi kỳ chính: thường ít nhất 12 tín chỉ với bậc đại học. Chỉ được giảm tải khi DSO chấp thuận trước (ví dụ vì bệnh, khó khăn học thuật kỳ đầu).
  • Học online bị giới hạn: thường chỉ tối đa một lớp hoặc 3 tín chỉ online được tính vào số tín chỉ tối thiểu mỗi kỳ.
  • Báo đổi địa chỉ cho DSO trong 10 ngày.
  • Giữ hộ chiếu còn hạn ít nhất 6 tháng.
  • Gia hạn I-20 trước ngày kết thúc ghi trên I-20 nếu chưa học xong.
  • Xin chuyển trường, đổi ngành, đổi bậc học qua DSO đúng thủ tục.

Nếu vi phạm, DSO có thể phải chấm dứt hồ sơ trong hệ thống SEVIS. Khi đó sinh viên mất tình trạng và thường phải rời Mỹ hoặc xin khôi phục (reinstatement), một thủ tục không chắc được duyệt. Năm 2025 từng có làn sóng chấm dứt SEVIS hàng loạt liên quan đến hồ sơ tư pháp, kể cả những vụ việc nhỏ; vì vậy mọi lần bị bắt, bị phạt, kể cả khi được bỏ cáo buộc, đều nên báo DSO và hỏi luật sư.

Đi làm: được gì, không được gì

Làm trong trường (on-campus): được phép tối đa 20 giờ mỗi tuần khi đang trong kỳ học, toàn thời gian trong kỳ nghỉ chính thức. Công việc phải cho trường hoặc đơn vị phục vụ sinh viên trong khuôn viên trường (thư viện, nhà ăn, phòng lab).

Làm ngoài trường (off-campus): chỉ được phép qua các diện có giấy phép: CPT, OPT, hoặc giấy phép vì khó khăn kinh tế nghiêm trọng (do USCIS cấp). Đi làm tiệm nail, giao đồ ăn, chạy Uber, bán hàng online có thu nhập ở Mỹ mà không có các giấy phép này là làm việc trái phép, có thể dẫn tới mất tình trạng và ảnh hưởng mọi hồ sơ di trú sau này.

CPT: thực tập khi đang học

CPT (Curricular Practical Training) là thực tập hoặc làm việc gắn với chương trình học, ví dụ môn thực tập bắt buộc hay có tín chỉ. Đặc điểm:

  • Do DSO cấp, ghi trên I-20, không phải nộp đơn cho USCIS.
  • Thường phải học đủ một năm học trước khi được CPT (trừ một số chương trình sau đại học yêu cầu ngay).
  • Chỉ làm cho đúng công ty, đúng thời gian ghi trên I-20.
  • Dùng CPT toàn thời gian từ 12 tháng trở lên sẽ mất quyền OPT.

OPT: làm việc sau khi tốt nghiệp

OPT (Optional Practical Training) cho phép làm việc đúng chuyên ngành tối đa 12 tháng cho mỗi bậc học. Ngành thuộc danh sách STEM (khoa học, công nghệ, kỹ thuật, toán) được gia hạn thêm 24 tháng nếu chủ thuê tham gia hệ thống E-Verify.

Các mốc thời gian quan trọng:

  • Xin DSO đề nghị OPT trong hệ thống, sau đó nộp mẫu I-765 cho USCIS.
  • Được nộp sớm nhất 90 ngày trước ngày kết thúc chương trình và chậm nhất 60 ngày sau ngày đó, đồng thời trong vòng 30 ngày kể từ ngày DSO nhập đề nghị.
  • Chỉ được bắt đầu làm khi đã có thẻ EAD và tới ngày bắt đầu ghi trên thẻ.
  • Thời gian thất nghiệp tối đa 90 ngày trong 12 tháng OPT, cộng thêm 60 ngày nếu được gia hạn STEM (tổng 150).
  • Phải báo DSO hoặc cập nhật trên cổng SEVP thông tin chủ thuê, địa chỉ trong 10 ngày.

Năm 2026 có đề xuất tăng mạnh phí liên quan đến OPT, đang trong giai đoạn lấy ý kiến; xem bài Đề xuất phí OPT 70.000 đô. Sinh viên nên hỏi DSO trước khi nộp vì quy định có thể đổi trong năm học.

Sau khi học xong: thời gian ân hạn

Hết chương trình học (hoặc hết OPT), sinh viên có 60 ngày ân hạn để rời Mỹ, chuyển trường, bắt đầu chương trình mới hoặc đổi tình trạng. Nếu bỏ học giữa chừng có DSO chấp thuận, ân hạn chỉ 15 ngày; nếu bị chấm dứt vì vi phạm, không có ân hạn.

Thuế và các nghĩa vụ khác

Du học sinh F-1 trong 5 năm dương lịch đầu thường là “người không cư trú” theo luật thuế, phải nộp mẫu 8843 mỗi năm dù không có thu nhập, và khai thuế 1040-NR nếu có lương. Không dùng phần mềm khai thuế cho người cư trú. Du học sinh được miễn thuế An sinh Xã hội và Medicare trên lương hợp lệ trong thời gian là người không cư trú.

Những tình huống hay gặp

  • Về Việt Nam thăm nhà: kiểm tra visa còn hạn, xin chữ ký đi lại trên I-20, mang giấy xác nhận đang học, bảng điểm, chứng minh tài chính.
  • Bị gọi điện tự xưng nhân viên di trú đòi tiền để “giữ visa”: đây là lừa đảo. Liên hệ DSO ngay.
  • Muốn ở lại Mỹ lâu dài: đường phổ biến là OPT rồi visa lao động H-1B (theo bốc thăm) hoặc bảo lãnh việc làm. Kết hôn với công dân là đường khác, nhưng hôn nhân phải thật; xem bài Ở quá hạn visa ở Mỹ để hiểu rủi ro.

Bài viết mang tính thông tin chung. Quy định du học thay đổi thường xuyên; văn phòng sinh viên quốc tế của trường là nơi trả lời chính xác nhất cho trường hợp của bạn.

Về tác giả:

Văn Minh là biên tập viên của Tin Người Việt, theo dõi tin di trú, visa, pháp luật và đời sống cộng đồng người Việt ở Mỹ, Úc, Anh, Canada, châu Á và châu Âu. Mỗi bài viết được đối chiếu với thông cáo của cơ quan chính phủ, cảnh sát, tòa án và báo địa phương trước khi đăng. Góp ý, đính chính: xha.nel5286@gmail.com