Cập nhật tháng 11/2026. Khi cha mẹ ở quê qua đời, nhiều người con ở Mỹ, Úc, Canada mới phát hiện việc nhận phần thừa kế không đơn giản: giấy tờ ở hai nước, anh chị em ở nhiều nơi, người trong nước đã tự chia, hoặc mình không được đứng tên đất. Bài này đi qua các bước chính và những điểm khiến hồ sơ bị kẹt nhiều năm.
Ai được hưởng thừa kế
Nếu có di chúc hợp pháp, di sản chia theo di chúc. Nếu không có di chúc, chia theo pháp luật cho hàng thừa kế thứ nhất: vợ, chồng, cha đẻ, mẹ đẻ, cha nuôi, mẹ nuôi, con đẻ, con nuôi của người mất, mỗi người một phần bằng nhau. Người con ở nước ngoài có quyền ngang với anh chị em ở trong nước, bất kể quốc tịch. Một số người (con chưa thành niên, cha mẹ, vợ chồng) vẫn được hưởng một phần tối thiểu dù di chúc không cho, theo Bộ luật Dân sự.
Người ở nước ngoài có được đứng tên đất không?
- Còn quốc tịch Việt Nam: được nhận thừa kế và đứng tên mọi loại đất như người trong nước.
- Người gốc Việt không còn quốc tịch: được nhận thừa kế và đứng tên đất ở cùng các loại đất khác trong thửa đất có nhà ở. Với loại đất không được đứng tên (ví dụ thửa đất nông nghiệp riêng), họ không được cấp giấy chứng nhận nhưng được chuyển nhượng hoặc tặng cho phần thừa kế đó cho người đủ điều kiện để nhận giá trị.
- Người nước ngoài không gốc Việt (ví dụ con dâu, con rể là người Mỹ) có quyền hẹp hơn nữa, thường chỉ được hưởng giá trị.
Xem thêm khung quyền theo Luật Đất đai 2024 trong bài Việt kiều mua nhà đất ở Việt Nam.
Các bước khai nhận di sản
- Thu thập giấy tờ: giấy chứng tử của người mất, giấy chứng nhận quyền sử dụng đất (sổ đỏ, sổ hồng), giấy tờ chứng minh quan hệ (giấy khai sinh của từng người con, giấy đăng ký kết hôn của cha mẹ), di chúc nếu có, giấy chứng tử của những người thừa kế đã mất trước.
- Lập văn bản khai nhận hoặc thỏa thuận phân chia di sản tại tổ chức hành nghề công chứng nơi có nhà đất. Tất cả người thừa kế phải đồng ý và ký; ai muốn nhường phần cho người khác thì lập văn bản từ chối nhận di sản hoặc ký thỏa thuận phân chia.
- Niêm yết công khai tại ủy ban nhân dân xã, phường nơi có nhà đất trong 15 ngày để ai có tranh chấp thì lên tiếng.
- Công chứng văn bản, sau đó nộp hồ sơ đăng ký biến động tại văn phòng đăng ký đất đai để sang tên.
Ký giấy từ nước ngoài: ủy quyền
Người ở Mỹ không về được có thể ủy quyền cho người ở Việt Nam thay mặt mình ký văn bản khai nhận, nhận phần di sản hoặc bán phần di sản. Hai cách phổ biến:
- Ký hợp đồng hoặc giấy ủy quyền tại Đại sứ quán hoặc Tổng Lãnh sự quán Việt Nam, nơi có chức năng công chứng, chứng thực.
- Ký trước công chứng viên ở Mỹ, sau đó xin chứng nhận Apostille của bang (áp dụng với Việt Nam từ ngày 11/9/2026), dịch sang tiếng Việt và chứng thực bản dịch tại Việt Nam. Xem bài Giấy tờ Việt – Mỹ: dịch thuật và Apostille.
Ủy quyền nên ghi rõ phạm vi (chỉ khai nhận, hay được bán, được nhận tiền), tránh ủy quyền “toàn quyền định đoạt” cho người mà mình không hoàn toàn tin tưởng.
Giấy tờ Mỹ như giấy chứng nhận nhập tịch, giấy đổi tên cũng cần thiết khi tên trên giấy khai sinh Việt Nam khác tên hiện tại, để chứng minh là cùng một người.
Thuế và phí
- Thu nhập từ nhận thừa kế bất động sản giữa vợ chồng, cha mẹ đẻ với con đẻ, cha mẹ nuôi với con nuôi, cha mẹ chồng/vợ với con dâu/rể, ông bà với cháu, anh chị em ruột được miễn thuế thu nhập cá nhân và thường được miễn lệ phí trước bạ.
- Thừa kế giữa những người không thuộc diện trên chịu thuế thu nhập cá nhân 10% phần giá trị vượt 10 triệu đồng.
- Khi bán lại nhà đất thừa kế, bên bán chịu thuế 2% trên giá chuyển nhượng như giao dịch thông thường.
Thời hiệu: đừng để quá lâu
Theo Bộ luật Dân sự 2015, thời hiệu để người thừa kế yêu cầu chia di sản là 30 năm đối với bất động sản kể từ khi mở thừa kế (ngày người để lại di sản chết). Hết thời hiệu, di sản thuộc về người đang quản lý. Thời hiệu để xác nhận hay bác bỏ quyền thừa kế của người khác là 10 năm. Nhiều gia đình để nhà đứng tên cha mẹ đã mất hàng chục năm, đến khi chia mới phát sinh tranh chấp; càng để lâu, giấy tờ càng khó tìm và người làm chứng càng ít.
Đưa tiền bán nhà về Mỹ
Người nhận tiền từ việc bán nhà thừa kế có thể chuyển ra nước ngoài qua ngân hàng Việt Nam, kèm hồ sơ chứng minh nguồn tiền hợp pháp (văn bản khai nhận di sản, hợp đồng mua bán đã công chứng, chứng từ nộp thuế). Không nên mang tiền mặt số lớn qua sân bay.
Ở phía Mỹ: tiền thừa kế từ người nước ngoài không phải chịu thuế thu nhập liên bang, nhưng nếu tổng giá trị nhận từ một người nước ngoài (kể cả qua di sản) trong năm vượt 100.000 đô, phải báo cáo bằng mẫu 3520 với IRS. Không nộp có thể bị phạt nặng, tới 25% giá trị. Phần lời khi bán (nếu giá bán cao hơn giá trị tại thời điểm thừa kế) có thể phải khai thuế. Tài khoản ngân hàng ở Việt Nam giữ tiền này có thể phải khai FBAR; xem bài FBAR và FATCA.
Bài viết mang tính thông tin chung; mỗi hồ sơ thừa kế có giấy tờ và quan hệ gia đình khác nhau. Hãy hỏi công chứng viên, luật sư ở Việt Nam và người khai thuế ở Mỹ.





