Cập nhật tháng 11/2026. Trong nhiều năm, người Việt ở nước ngoài muốn mua nhà ở quê thường phải nhờ anh chị em đứng tên, và không ít gia đình đã tan vỡ vì những căn nhà như vậy. Luật Đất đai 2024, Luật Nhà ở 2023 và Luật Kinh doanh bất động sản 2023, có hiệu lực từ ngày 1/8/2024, đã thay đổi đáng kể quyền của kiều bào. Điểm mấu chốt là phân biệt hai nhóm: người còn quốc tịch Việt Nam và người gốc Việt đã không còn quốc tịch.
Nhóm 1: Công dân Việt Nam định cư ở nước ngoài
Luật Đất đai 2024 xếp người Việt Nam định cư ở nước ngoài là công dân Việt Nam vào cùng nhóm “cá nhân” với người trong nước. Nghĩa là họ có quyền và nghĩa vụ về đất đai như công dân sống ở Việt Nam: nhận chuyển nhượng (mua) đất ở, đất nông nghiệp trong hạn mức, nhận tặng cho, thừa kế, được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, thế chấp, cho thuê.
Để được đối xử như vậy, người mua phải chứng minh mình còn quốc tịch Việt Nam: hộ chiếu Việt Nam còn hạn, hoặc giấy xác nhận có quốc tịch Việt Nam do cơ quan đại diện cấp. Người có cả hộ chiếu Mỹ và Việt nên dùng giấy tờ Việt Nam khi giao dịch đất đai. Xem cách xác nhận quốc tịch trong bài Song tịch Mỹ – Việt.
Nhóm 2: Người gốc Việt Nam định cư ở nước ngoài
Người gốc Việt không còn quốc tịch Việt Nam (đã thôi, đã mất quốc tịch, hoặc sinh ra ở nước ngoài chưa từng có quốc tịch) và được phép nhập cảnh Việt Nam có các quyền hẹp hơn:
- Mua, thuê mua nhà ở gắn liền với quyền sử dụng đất ở.
- Nhận quyền sử dụng đất ở trong dự án phát triển nhà ở.
- Nhận thừa kế quyền sử dụng đất ở và các loại đất khác trong cùng thửa đất có nhà ở.
Người thuộc nhóm này không được nhận chuyển nhượng riêng đất nông nghiệp, đất vườn, đất trống không có nhà ở ngoài các trường hợp trên. Với tài sản thừa kế mà mình không được đứng tên, họ được chuyển nhượng hoặc tặng cho người khác để hưởng giá trị. Xem bài Nhận thừa kế nhà đất ở Việt Nam khi đang ở nước ngoài.
Giấy tờ thường cần khi mua
- Hộ chiếu (Việt Nam hoặc nước ngoài) còn hạn, kèm dấu nhập cảnh hoặc giấy miễn thị thực.
- Giấy tờ chứng minh quốc tịch Việt Nam (nhóm 1) hoặc gốc Việt (nhóm 2).
- Giấy tờ về tình trạng hôn nhân: nhà mua trong thời kỳ hôn nhân thường là tài sản chung, cần cả hai vợ chồng ký hoặc giấy tờ chứng minh tài sản riêng.
- Giấy tờ nước ngoài (hôn thú Mỹ, quyết định ly hôn) phải dịch sang tiếng Việt và có chứng nhận Apostille hoặc hợp pháp hóa lãnh sự; từ 11/9/2026 Việt Nam áp dụng Apostille với nhiều nước, trong đó có Mỹ.
Hợp đồng mua bán nhà đất phải được công chứng hoặc chứng thực, sau đó đăng ký biến động tại văn phòng đăng ký đất đai. Người ở nước ngoài có thể ủy quyền cho người ở Việt Nam làm thủ tục bằng hợp đồng ủy quyền ký tại cơ quan đại diện Việt Nam hoặc công chứng ở nước ngoài và hợp pháp hóa theo quy định.
Thuế, phí khi mua bán
- Thuế thu nhập cá nhân của bên bán: 2% giá chuyển nhượng (bên mua bên bán có thể thỏa thuận ai trả).
- Lệ phí trước bạ: 0,5% giá trị theo bảng giá hoặc giá hợp đồng tùy quy định.
- Phí công chứng, phí thẩm định hồ sơ, phí cấp giấy chứng nhận theo quy định địa phương.
Khai giá thấp trong hợp đồng để giảm thuế là rủi ro: nếu có tranh chấp, giá ghi trong hợp đồng là căn cứ, và cơ quan thuế có quyền ấn định lại.
Vì sao không nên nhờ người khác đứng tên
Trước năm 2024, nhiều Việt kiều không có quyền mua nên nhờ cha mẹ, anh chị em đứng tên. Khi người đứng tên qua đời, ly hôn, nợ nần hoặc đơn giản là không chịu trả, người bỏ tiền ra rất khó đòi lại. Tòa án có thể công nhận công sức đóng góp nếu có bằng chứng chuyển tiền và thỏa thuận, nhưng quá trình kéo dài nhiều năm và kết quả không chắc chắn. Nay luật đã cho phép, người mua nên đứng tên chính mình.
Người đã lỡ nhờ đứng tên từ trước nên lập văn bản thỏa thuận có công chứng về việc nhận tiền mua hộ, giữ chứng từ chuyển tiền, và khi có thể thì làm thủ tục tặng cho hoặc chuyển nhượng về tên mình.
Những lưu ý khác
- Chuyển tiền: chuyển qua ngân hàng để có chứng từ, cũng là bằng chứng nguồn tiền. Chuyển khoản không bị tính thuế chuyển tiền 1% của Mỹ (thuế này chỉ áp dụng khi nạp bằng tiền mặt hoặc công cụ giấy).
- Kiểm tra pháp lý: xem bản đồ quy hoạch, giấy chứng nhận gốc, tình trạng thế chấp, tranh chấp tại văn phòng đăng ký đất đai trước khi đặt cọc.
- Báo cáo ở Mỹ: sở hữu bất động sản ở nước ngoài trực tiếp đứng tên cá nhân không phải khai FBAR, nhưng tiền thuê nhà, tiền lãi khi bán phải khai thuế thu nhập ở Mỹ. Xem bài FBAR và FATCA.
- Di chúc: nhà đất ở Việt Nam chịu sự điều chỉnh của luật Việt Nam về thừa kế bất động sản; một di chúc lập ở Mỹ có thể gặp khó khăn khi thi hành. Nên cân nhắc lập di chúc riêng tại Việt Nam cho tài sản ở Việt Nam.
Bài viết mang tính thông tin chung về khung pháp luật; giao dịch cụ thể cần hỏi công chứng viên hoặc luật sư tại Việt Nam.





